Feragat Ne Demek?
Feragat, bir haktan kendi isteğiyle vazgeçmek demektir. Gündelik dilde “feragat etmek”, sahip olunan bir hakkı ya da talebi bırakmak anlamında kullanılır. Hukukta ise feragatin sonucu, hangi haktan ve hangi işlemle vazgeçildiğine göre değişir: davadan feragat davayı kesin olarak bitirir, mirastan feragat miras bırakan hayattayken yapılan bir sözleşmedir, alacaktan vazgeçme ise çoğu zaman borçluyla anlaşmayı gerektirir. Bu yüzden her feragat tek taraflı, aynı şekle bağlı veya aynı sonuçlu değildir.
Feragat Nedir?
Feragat, kişinin sahip olduğu bir hakkı kullanmaktan veya o hakka dayanan talebinden vazgeçmesidir. Vazgeçilen hak maddi bir hak (alacak, miras payı, önalım hakkı) olabileceği gibi usule ilişkin bir hak (dava, istinaf veya temyiz yoluna başvurma) da olabilir. Feragate benzeyen ama farklı sonuç doğuran işlemler sıkça karıştırılır; aşağıdaki tablo bunları ayırır.
| İşlem | Konu | Ne zaman yapılır? | İrade ve şekil | Temel sonuç |
|---|---|---|---|---|
| Davadan feragat | Davacının talep sonucundan vazgeçmesi | Hüküm kesinleşinceye kadar | Tek taraflı; dilekçeyle veya duruşmada sözlü beyan | Kesin hüküm gibi sonuç doğurur; aynı dava yeniden açılamaz |
| Davanın geri alınması | Davacının davayı şimdilik takip etmemesi | Dava sürerken | Karşı tarafın açık rızası gerekir | Hak sona ermez; dava yeniden açılabilir |
| Sulh | Tarafların uyuşmazlığı karşılıklı fedakârlıkla çözmesi | Hüküm kesinleşinceye kadar | İki taraflı sözleşme; mahkeme huzurunda | Sulhün kapsamına göre dava sona erer |
| Mirastan feragat | Müstakbel mirasçının ileride doğacak miras hakkından vazgeçmesi | Miras bırakan hayattayken | Miras bırakanla yapılan sözleşme; resmî şekil | Feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder |
| Mirasın reddi | Mirasçının açılmış mirası kabul etmemesi | Ölümden sonra, kural olarak üç ay içinde | Tek taraflı; sulh mahkemesine beyan | Reddeden, miras bırakandan önce ölmüş sayılır; payı kendi altsoyuna geçer |
Feragatin Şartları
Feragatin geçerli olabilmesi için işlem türüne göre değişen bazı ortak şartlar aranır:
- Tasarruf yetkisi ve ehliyet: Feragat eden kişinin vazgeçtiği hak üzerinde tasarruf yetkisi bulunmalı ve işlemi yapabilecek ehliyete sahip olmalıdır. Vekil aracılığıyla davadan feragat için vekâletnamede bu yetkinin özel olarak verilmiş olması gerekir.
- Serbest irade: Feragat baskı, tehdit, hile veya esaslı yanılma gibi iradeyi sakatlayan durumlar olmadan yapılmalıdır.
- Açık ve kesin beyan: Hangi haktan vazgeçildiği tereddüde yer vermeyecek açıklıkta olmalıdır. Davadan feragat kayıtsız ve şartsız yapılır.
- Kanuna uygunluk: Feragat, kanunun emredici hükümlerine ve ahlaka aykırı olamaz. Örneğin işçinin henüz doğmamış ücret ve benzeri haklarından önceden toptan vazgeçmesi geçerli kabul edilmez.
- Kanuni şekil: Bazı feragatler belirli bir şekle bağlıdır. Mirastan feragat resmî şekilde yapılır; davadan feragat ise mahkemeye yapılan beyanla gerçekleşir.
Feragat Çeşitleri
- Davadan feragat: Davacının açtığı davadaki talebinden kısmen veya tamamen vazgeçmesidir (HMK m. 307). Karşı tarafın veya mahkemenin onayına bağlı değildir; dilekçeyle ya da duruşmada sözlü olarak, hüküm kesinleşinceye kadar yapılabilir (HMK m. 309). Mahkeme feragat nedeniyle davanın reddine karar verir ve aynı konuda yeniden dava açılamaz. Davacının davayı geri alması ise ayrı bir işlemdir ve HMK m. 123’te düzenlenmiştir. Davadan feragat ve diğer feragat belgeleri feragatname yazısında ayrıca ele alınmıştır.
- Kanun yolundan feragat: Karara karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurma hakkı bulunan tarafın bu hakkından vazgeçmesidir. Tüm taraflar feragat ettiğinde veya süreler dolduğunda karar kesinleşir.
- Mirastan feragat: Miras bırakan ile müstakbel mirasçısı arasında, miras bırakan hayattayken yapılan bir sözleşmedir (TMK m. 528). Karşılıklı veya karşılıksız yapılabilir ve miras sözleşmesi şeklinde, yani resmî şekilde düzenlenir. Ölümden sonra mirastan feragat sözleşmesi yapılamaz. Ayrıntılar mirastan feragat sözleşmesi yazısındadır.
- Alacaktan vazgeçme (ibra): Alacaklının alacağından vazgeçmesi, kural olarak borçluyla yapılan bir anlaşmayla, yani ibra sözleşmesiyle gerçekleşir (TBK m. 132). Bu yüzden alacaktan feragat çoğu zaman tek taraflı bir beyan değildir.
- Önalım (şufa) hakkından feragat: Paylı mülkiyette paydaşın, diğer paydaşın payını üçüncü kişiye satması hâlinde kullanabileceği önalım hakkından vazgeçmesidir. Genel ve önceden yapılan feragat resmî şekle tabidir; belirli bir satışa ilişkin feragat ise yazılı olarak yapılabilir. Hakkın kendisi şufa hakkı yazısında anlatılmıştır.
Feragatin Hukuki Sonuçları
- Davanın reddi: Davadan feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur. Mahkeme davayı reddeder ve feragat eden taraf, aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerine katlanır.
- Kararın kesinleşmesi: İstinaf veya temyiz yolundan feragat edildiğinde karar, o taraf bakımından kesinleşir.
- Mirasçılık sıfatının kaybı: Mirastan feragat eden kişi, miras açıldığında mirasçı olmaz. Karşılık alınarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyunu da etkiler. Karşılıksız feragatte ise feragat edenin altsoyu, onun yerine mirasçı olabilir.
- Borcun sona ermesi: Alacaktan ibra yoluyla vazgeçilmişse borç ibra edilen ölçüde sona erer.
Feragat Ettim, Geri Dönebilir miyim?
Cevap işlem türüne göre değişir. Davadan feragat mahkemeye bildirildiği anda sonuç doğurur ve tek taraflı olarak geri alınamaz. Ancak feragat iradesi hile, tehdit veya yanılma gibi bir sebeple sakatlanmışsa HMK m. 311 uyarınca feragatin iptali istenebilir.
Mirastan feragat bir sözleşme olduğundan, miras bırakan hayattayken taraflar anlaşarak sözleşmeyi ortadan kaldırabilir; tek taraflı dönme kural olarak mümkün değildir. Mirasın reddi ise kesin bir beyandır; iradeyi sakatlayan bir sebep bulunmadıkça reddedilen mirasa geri dönülemez. Alacaktan vazgeçmede de ibra sözleşmesi kurulduktan sonra alacaklı tek başına alacağını yeniden isteyemez.
Örnek Durumlar
- Davadan feragat: Komşusuyla yaşadığı bir anlaşmazlık nedeniyle tazminat davası açan kişi, daha sonra komşusuyla anlaşarak davadan feragat eder. Mahkeme davayı reddeder ve aynı talep için yeniden dava açılamaz. Kişi ileride yeniden dava açma ihtimalini korumak istiyorsa feragat yerine, karşı tarafın rızasıyla davayı geri almayı veya mahkeme önünde sulh yapmayı değerlendirmelidir.
- Babadan kalan payın kardeşe bırakılması: Baba vefat ettikten sonra mirastan feragat sözleşmesi yapılamaz; bu sözleşme ancak miras bırakan hayattayken yapılabilir. Ölümden sonra, mirasçı payını kardeşine bırakmak istiyorsa miras payının devri veya mirasçılar arasında yapılacak bir paylaşma sözleşmesi gündeme gelir. Mirasın reddi bu amaca uygun düşmeyebilir: reddeden mirasçının payı kardeşine değil, önce onun kendi altsoyuna, yani çocuklarına geçer. Hangi yolun uygun olduğu terekenin içeriğine ve borç durumuna göre değerlendirilmelidir.
Ölümden sonraki ret işleminin şartları ve süresi mirasın reddi yazısında anlatılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Davadan feragat ile davayı geri almak aynı şey mi?
Değildir. Davadan feragat davayı kesin olarak bitirir ve aynı dava yeniden açılamaz. Davanın geri alınması ise karşı tarafın açık rızasıyla yapılır ve hak sona ermediği için dava daha sonra yeniden açılabilir.
Feragatname imzalamak her durumda aynı sonucu doğurur mu?
Doğurmaz. Feragatnamenin sonucu, hangi haktan vazgeçildiğine, belgenin kanunun aradığı şekle uygun olup olmadığına ve kime karşı verildiğine bağlıdır. Örneğin mirastan feragat resmî şekilde yapılmazsa geçersiz olur; davadan feragat ise ancak mahkemeye bildirildiğinde sonuç doğurur.
Mirastan feragat ile reddi miras arasındaki fark nedir?
Mirastan feragat, miras bırakan hayattayken onunla yapılan bir sözleşmedir. Reddi miras ise ölümden sonra, kural olarak üç ay içinde sulh mahkemesine yapılan tek taraflı bir beyandır. Ret hâlinde pay, reddeden kişi miras bırakandan önce ölmüş gibi onun altsoyuna geçer.
Şufa hakkından feragat ne demek?
Paydaşın, diğer paydaşların paylarını üçüncü kişiye satması hâlinde öncelikli olarak satın alma hakkından vazgeçmesidir. Feragat genel olarak önceden yapılıyorsa resmî şekil, belirli bir satış için yapılıyorsa yazılı şekil aranır.
Dayanak mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 123 (davanın geri alınması), m. 307–312 (davadan feragat ve kabul), m. 313–315 (sulh); 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 528–529 (mirastan feragat), m. 605 ve devamı (mirasın reddi), m. 733 (önalım hakkı); 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 132 (ibra). Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; bir haktan vazgeçmeden önce işlemin sonuçları için bir avukattan görüş alınması önerilir.
