Hısımlık Nedir?

Hısımlık, kişiler arasında kan bağı, evlilik veya evlat edinme yoluyla kurulan ve hukuki sonuç doğuran akrabalık bağıdır. Türk Medeni Kanunu m. 17 kan hısımlığını, m. 18 kayın hısımlığını düzenler. Kan hısımlığı altsoy–üstsoy ve yansoy olarak ikiye ayrılır; kayın hısımlığı ise eşlerden biri ile diğerinin kan hısımları arasında kurulur. Evlat edinme de evlat edinen ile evlatlık arasında benzer sonuçlar doğurur. Hısımlığın derecesi, iki kişiyi birbirine bağlayan doğumların sayısıyla bulunur.

Aşağıdaki tablo, en sık sorulan akrabalık ilişkilerinin hangi hısımlık türüne girdiğini ve kaçıncı derece olduğunu gösterir.

Hısımlık yalnızca gerçek kişiler arasında kurulur. Kurulduğu yerde aile hukuku, miras hukuku ve usul hukukunda sonuç doğurur: evlenme engelleri, yardım nafakası, yasal mirasçılık, hâkimin davaya bakamaması ve tanıklıktan çekinme gibi kuralların çoğu belirli bir hısımlık derecesine bağlanmıştır.

Hısımlık Türleri Nelerdir?

Türk hukukunda hısımlık üç kaynaktan doğar: kan bağı, evlilik ve evlat edinme. Kan ve kayın hısımlığı kanunda adıyla düzenlenmiştir; evlat edinme ise kanunda gösterilen kişiler arasında hısımlığa benzer sonuçlar doğurur.

Kan Bağıyla Hısımlık

Kan hısımlığı, aralarında soybağı bulunan kişiler arasındaki bağdır. TMK m. 17’ye göre biri diğerinin soyundan gelenler altsoy–üstsoy kan hısımıdır; biri diğerinin soyundan gelmeyip de ortak bir kökten gelenler ise yansoy kan hısımıdır. Çocuk ile anne-babası birinci gruba, kardeşler ikinci gruba örnektir.

Kan hısımlığının kurulabilmesi için önce soybağının kurulmuş olması gerekir. Anne ile çocuk arasında soybağı doğumla kendiliğinden kurulur; çocuğun evlilik içinde veya dışında doğmuş olması bunu değiştirmez.

Baba ile çocuk arasındaki soybağı ise TMK m. 282 uyarınca üç yoldan biriyle kurulur: ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmü. Evlilik içinde doğan çocukta babanın soybağı doğumla birlikte kurulur. Evlilik dışında doğan çocukta soybağı, anne ile babanın sonradan evlenmesine, babanın çocuğu tanımasına veya babalık davası sonunda verilen karara bağlıdır.

Tanıma Hısımlık Nedeni midir?

Tanıma, ayrı bir hısımlık türü değil, baba ile çocuk arasında soybağı kurmanın yollarından biridir. Baba, evlilik dışında doğan çocuğunu nüfus memuruna, mahkemeye veya noterde yazılı beyanla ya da vasiyetnameyle tanıyabilir. Tanıma ile soybağı kurulduğu anda çocuk ile baba arasında birinci derece kan hısımlığı doğar; çocuk babanın akrabalarıyla da aynı şekilde kan hısımı olur. Dolayısıyla tanıma, sonuçları bakımından kan hısımlığının kaynağıdır.

Hısımlık Derecesi

TMK m. 17’ye göre kan hısımlığının derecesi, kişileri birbirine bağlayan doğumların sayısıyla belirlenir. Altsoy–üstsoy hısımlığında aradaki kuşaklar sayılır: anne ile çocuk birinci, büyükbaba ile torun ikinci derecedendir.

Yansoy hısımlığında önce iki kişinin ortak köküne çıkılır, sonra diğer kişiye inilir ve her doğum bir sayılır. Ortak kökün kendisi sayılmaz. Bu yüzden yansoy hısımlığı en az ikinci dereceden başlar: kardeşler ikinci, amca ile yeğen üçüncü, kuzenler dördüncü derece yansoy hısımıdır.

Derece yakınlığı tek başına miras payını göstermez. Torun da kardeş de ikinci derece hısımdır; ancak torun birinci zümrede, kardeş ikinci zümrede yer aldığından torun varken kardeş mirasçı olamaz. Kimin hangi sırayla mirasçı olduğu yasal mirasçılar yazısında açıklanmıştır.

Altsoy – Üstsoy Hısımlığı Ne Demek?

Altsoy–üstsoy hısımlığı, kişilerin birbirinin soyundan gelmesiyle oluşan bağdır. Kişinin anne ve babası, büyükanne ve büyükbabaları ve onların üstündeki kuşaklar üstsoyunu; çocukları, torunları ve sonraki kuşaklar altsoyunu oluşturur.

Bu bağ hem anne hem baba tarafında, derece sınırı olmaksızın devam eder. Ancak hukuken önemli olan biyolojik bağın kendisi değil, soybağının kurulmuş olmasıdır. Altsoy kavramının mirasta ve halefiyette nasıl kullanıldığı altsoy kavramı yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Yan Soy Hısımlığı Ne Demek?

Yansoy hısımlığı, ortak bir kökten gelen ama biri diğerinin soyundan gelmeyen kişiler arasındaki bağdır. Kardeşler, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenler ve kuzenler yansoy hısımıdır.

Yansoy hısımlığı tam kan ve yarım kan olarak ikiye ayrılır. Tam kan hısımlığında kişilerin hem anneleri hem babaları ortaktır. Yarım kan hısımlığında ise yalnızca bir ebeveyn ortaktır: yalnızca annesi aynı olan “ana bir” veya yalnızca babası aynı olan “baba bir” kardeşler gibi. Gündelik dilde bu kardeşlere de “üvey kardeş” denir; oysa hiçbir ortak ebeveyni olmayan, anne ve babalarının evlenmesiyle aynı aileye giren çocuklar arasında kan hısımlığı yoktur.

Bu ayrım özellikle miras hukuku bakımından önemlidir. Yarım kan kardeş, kardeşinin mirasında yalnızca ortak oldukları ebeveynin kökü üzerinden pay alabilir.

Evlilik Yoluyla Hısımlık

Evlilik yoluyla kurulan hısımlığa kayın hısımlığı denir. TMK m. 18’e göre eşlerden biri ile diğerinin kan hısımları, aynı hat ve derecede kayın hısımı olur. Kişi, eşinin annesi ve babasıyla birinci derece; eşinin kardeşleriyle ikinci derece kayın hısımıdır. Kayınpeder ve kayınvalide eşin anne ve babası; kayınbirader, baldız ve görümce eşin kardeşleridir. Aynı kural tersinden de işler: kişinin kardeşinin eşi, yani yenge veya enişte, kişiyle ikinci derece kayın hısımıdır.

Kayın hısımlığı yalnızca bir eş ile diğer eşin kan hısımları arasında kurulur. Eşlerin kendileri birbirinin hısmı değildir. Kayın hısımlarının eşleri arasında da hısımlık doğmaz; bacanaklar veya eltiler birbirinin hısmı sayılmaz.

Kayın hısımlığı, onu doğuran evlilik boşanma veya eşin ölümüyle sona erse de ortadan kalkmaz (TMK m. 18/2). Bu kural özellikle evlenme engelleri bakımından sonuç doğurur.

Evlat Edinme Yoluyla Hısımlık

Evlat edinme, evlat edinen ile evlatlık arasında soybağına benzer bir ilişki kurar. Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Evlat edinen ise evlatlığın mirasçısı olmaz. Evlat edinmenin sonuçları kural olarak evlat edinen ile evlatlık arasında kalır ve evlat edinenin diğer akrabalarına yayılmaz. Şartlar ve süreç evlat edinme şartları yazısında anlatılmıştır.

Hısımlığın Hak ve Yükümlülükleri

Hısımlık, Türk Medeni Kanunu’nun kişiler hukuku kitabında tanımlanır; sonuçları ise aile hukuku, miras hukuku ve usul hukukunda ortaya çıkar. Başlıcaları şunlardır:

• Evlenme engelleri (TMK m. 129): Altsoy ile üstsoy, kardeşler ve amca, dayı, hala, teyze ile yeğenler arasında evlenme yasaktır. Eşlerden biri ile diğerinin altsoyu veya üstsoyu arasında da, evliliği kuran bağ ortadan kalkmış olsa bile, evlenme yasağı vardır. Kuzenler arasında kanuni bir evlenme engeli yoktur.
• Yardım nafakası (TMK m. 364): Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu, altsoyu ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Refah içinde bulunmayan kardeşten nafaka istenemez. Eşlerin birbirine ve anne-babanın küçük çocuklarına karşı bakım borcu ayrı hükümlere tabidir.
• Yasal mirasçılık: Yasal mirasçılık kan hısımlığına, evlat edinmeye ve eş sıfatına dayanır. Kayın hısımlığı mirasçılık doğurmaz; gelin kayınpederine, damat kayınvalidesine yasal mirasçı olamaz.
• Usul kuralları: Hâkimin davaya bakamaması, tanıklıktan çekinme ve benzeri usul kurallarında belirli derecedeki kan ve kayın hısımlığı esas alınır.

Hısımlık İlişkilerinin Değişimi

Evlilik, her eş ile diğer eşin kan hısımları arasında yeni bir kayın hısımlığı kurar. Doğum ve soybağının kurulması kan hısımlığını, evlat edinme ise evlat edinen ile evlatlık arasındaki ilişkiyi doğurur.

Boşanma veya eşin ölümü, kayın hısımlığını sona erdirmez. Boşanmış bir kişi ile eski eşinin anne ve babası arasındaki kayın hısımlığı devam eder ve aralarındaki evlenme yasağı da sürer. Değişen, evlilikten doğan haklardır: boşanan eşler birbirinin yasal mirasçısı olmaz ve evlilik birliğinden doğan yükümlülükler sona erer.

Bir aile üyesinin ölümü de hısımlık bağını ortadan kaldırmaz; ancak sonraki bir mirasta kimlerin mirasçı olacağını değiştirebilir. Önce ölen kişinin yerini, mirasta halefiyet yoluyla kendi altsoyu alır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hısım Kime Denir?

Hısım, bir kişiyle arasında kan bağı, evlilik veya evlat edinme yoluyla hısımlık ilişkisi bulunan kişidir. Kardeşler, amcalar, kuzenler kan hısımına; kayınvalide, kayınpeder ve baldız kayın hısımına örnektir.

Eşler Arasındaki Hısımlık Nedir?

Eşler birbirinin hısmı değildir; aralarındaki bağ evliliktir. Evlilik, her eş ile diğer eşin kan hısımları arasında kayın hısımlığı kurar. Kişi eşinin anne ve babasıyla birinci, eşinin kardeşleriyle ikinci derece kayın hısımıdır.

Evlilik Bitince Hısımlık Biter mi?

Bitmez. Türk Medeni Kanunu m. 18 uyarınca kayın hısımlığı, onu doğuran evlilik boşanma veya ölümle sona erse de devam eder. Örneğin boşanan kişi ile eski eşinin anne ve babası arasındaki evlenme yasağı sürer; ancak boşanan eşler birbirinin mirasçısı olmaz.

Eş Hısım mıdır?

Hayır. Karı ve koca kanunda birbirinin hısmı sayılmaz; eşlerin birbirine mirasçı olması ve nafaka yükümlülüğü hısımlıktan değil, eş sıfatından doğar. Eşin akrabaları ise diğer eşin kayın hısımıdır.

Yakın Hısımlık Kesin Evlenme Engeli midir?

Evet. Türk Medeni Kanunu m. 129’a göre altsoy ile üstsoy, kardeşler ve amca, dayı, hala, teyze ile yeğenler arasında evlenme yasaktır. Eşlerden biri ile diğerinin altsoyu veya üstsoyu arasında da, evlilik sona ermiş olsa bile evlenme yasağı vardır. Bu yasağa aykırı evlilik mutlak butlanla batıldır; kuzenler arasında ise kanuni engel yoktur.

Kardeşler Arasındaki Hısımlık Nedir?

Kardeşler ikinci derece yansoy kan hısımıdır. Anne ve babası ortak olan kardeşler tam kan, yalnızca bir ebeveyni ortak olan kardeşler yarım kan hısımıdır.

Hısımlık Hangi Hukuk Dalında Düzenlenir?

Hısımlık, Türk Medeni Kanunu’nun kişiler hukuku kitabında, 17 ve 18. maddelerde tanımlanır. Sonuçları ise aile hukukunda (evlenme engelleri, nafaka), miras hukukunda (yasal mirasçılık) ve usul hukukunda ortaya çıkar.

Kocası Ölen Kadın Kayınpederinden Miras Alır mı?

Alamaz. Kayın hısımlığı yasal mirasçılık doğurmaz; gelin kayınpederinin, damat kayınvalidesinin mirasçısı olmaz. Kayınpederin mirasında, ölen oğlunun payını halefiyet yoluyla onun çocukları, yani torunlar alır.