Anlaşmalı Boşanma Protokolü

Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin evlilik birliğini sona erdirirken boşanmanın tüm hukuki sonuçları üzerinde vardıkları anlaşmayı yazılı hale getirdikleri belgedir. Uygulamada anlaşmalı boşanma davalarının en kritik unsuru, çoğu zaman dilekçeden bile daha fazla önem taşıyan bu protokoldür. Çünkü hâkim, tarafların gerçekten anlaşmış olup olmadığını ve yapılan düzenlemelerin hukuka, özellikle de çocukların menfaatine uygun olup olmadığını esas olarak bu metin üzerinden değerlendirir.

Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi uyarınca, anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için tarafların boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında bir anlaşmaya varmış olmaları ve bu anlaşmanın hâkim tarafından uygun bulunması gerekir. İşte bu anlaşmanın yazılı ve somut hali, anlaşmalı boşanma protokolüdür. Eksik, çelişkili veya uygulanması mümkün olmayan hükümler içeren bir protokol, davanın uzamasına, ertelenmesine hatta çekişmeli boşanmaya dönüşmesine bile neden olabilir.

Bu rehberde; anlaşmalı boşanma protokolü nedir, nasıl hazırlanır, hangi maddeler mutlaka yer almalıdır, örnek protokol metni nasıldır, hâkim hangi durumlarda protokolü kabul etmez ve protokol değiştirilebilir mi gibi sorulara uygulamaya dönük, anlaşılır cevaplar bulacaksınız.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir? 

Hukuki Niteliği 

Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların iradelerini karşılıklı ve uyumlu şekilde ortaya koydukları, boşanmanın sonuçlarını düzenleyen yazılı bir sözleşme niteliğindedir. Bu protokol, anlaşmalı boşanma davasının temel dayanağını oluşturur ve mahkemeye sunularak hâkimin onayına sunulur.

Hâkimi Bağlar mı? 

Protokol, taraflar arasında bağlayıcıdır; ancak hâkimi mutlak surette bağlamaz. Hâkim, özellikle çocukların menfaati, kamu düzeni ve açık bir dengesizlik bulunup bulunmadığı yönünden protokolü inceler. Uygun bulmazsa değişiklik yapılmasını isteyebilir veya anlaşmalı boşanma şartlarının oluşmadığına karar verebilir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır? 

Öncelikle bilmelisiniz ki anlaşma boşanma protokolünü yazılı olarak yapmalısınız. Sözlü yapılan boşanma protokolü geçerli değildir. Boş bir kağıda el yazısı ile veya bilgisayar çıktısı ile protokolünüzü yazabilirsiniz. Anlaşmalı boşanma protokolünün noterde yapılması zorunlu değildir. Noterde yapacağınız boşanma protokolü de geçerli olacaktır; fakat bunun için daha fazla masraf yapmanız gerekir.

Hazırladığınız bu protokolde anlaştığınız konuları yazıya dökmeli ve imzalamalısınız. Eğer eşlerin ortak çocukları yoksa, protokolü hazırlamak nispeten daha kolay olacaktır. Çocukların her birinin velayetinin kime verileceğini ayrı ayrı yazmalısınız. Kendisine çocukların velayeti verilmeyen eş ile çocukların hangi günlerde kişisel ilişki kuracağı da yazılmalıdır. Kişisel ilişki kurulacak günler belirlenirken çocuğun eğitim ve öğretim hayatı da dikkate alınmalıdır. Hafta içi çocuklar okula gideceği için kişisel ilişki kurulacak günlerin hafta sonu olarak belirlenmesi çocukların menfaatine olacaktır.  Yaz tatilleri, yarı yıl tatilleri, doğum günleri, bayram günleri, anneler günü ve babalar günü için kişisel ilişki kurulması planlanabilir.

Protokolde Mutlaka Bulunması Gereken Konular 

Bir anlaşmalı boşanma protokolünde, tarafların aşağıdaki konular üzerinde açık ve net şekilde anlaşmış olmaları gerekir:

• Nafaka (yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası),
  
  
• Velayet ve çocukla kişisel ilişki düzeni,
  
  
• Maddi ve manevi tazminat,
  
  
• Mal paylaşımı,
  
  
• Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti.
  
  

Eğer taraflar mal paylaşımı ve iştirak nafakası konusunda protokolle bir düzenleme yapmamışlarsa, bu talepler için ayrı bir dava açabilme imkanı da vardır.

Hazırlayacağınız boşanma protokolünde her iki eşin de boşanmaya karar verdiği yazılı olmalıdır. Kısaca ne zaman evlendiğinizi, ortak çocuklarınızın olup olmadığını, evlilik devam ederken herhangi bir taşınır ya da taşınmaz alıp almadığınızı yazmalısınız. Eğer evlilik sırasında ortak çocuğunuz olduysa, anlaşmalı boşanma protokolünde çocuğun velayetinin kime verileceğini yazmalısınız. Biz sadece boşanma konusunda anlaştık, velayet konusunda anlaşamadık diyorsanız, ne yazık ki anlaşmalı boşanmanıza karar verilmez.

Birden fazla çocuğunuz varsa, her birinin velayetinin kime verileceğini yazmalısınız. Kardeşlerin tamamının annede ya da babada kalması zorunlu değildir. Çocukların birinin velayetinin anneye değerinin velayetinin ise babaya bırakılması mümkündür. Anlaşmalı boşanma protokolüne çocuklar için her ay ödenecek nafaka miktarının yazılması da gerekmektedir. Velayet kendisine bırakılan eş çocuğun tüm ihtiyaçlarını kendisi karşılayacak ise, nafaka ödenmeyeceği de kararlaştırılabilir. 

Açık, Net ve Uygulanabilir Olma Zorunluluğu 

Protokolde yer alan hükümlerin açık, anlaşılır ve icrası mümkün olması büyük önem taşır. Örneğin “nafaka makul ölçüde artırılacaktır” gibi muğlak ifadeler, ileride ciddi uyuşmazlıklara yol açabilir. Bunun yerine, artış oranı, ödeme tarihi ve yöntemi gibi hususlar somut olarak belirtilmelidir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği 

Örnek Protokol Metni (Şablon) 

Aşağıda yer alan metin, yalnızca genel bir örnek olup her somut olayın özelliklerine göre uyarlanmalıdır:

Taraflar

Ad Soyad- Tc Kimlik No

Adres

Ad Soyad- Tc Kimlik No

Adres

Boşanma Kararı :

Taraflar 11 yıl süren evliliklerini karşılıklı alınan kararla sonlandırmak üzere anlaşmışlardır. Bu boşanmanın çocukların velayeti ve mali sonuçlarına ilişkin aşağıdaki şartlara uymayı kabul etmişlerdir.

1. Taraflar, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı görüşünde birleşmiş ve boşanma kararına varmışlardır.
2. Evlilik içinde doğan 10 yaşındaki ortak çocuk …….’in velayetinin anneye verilmesinde anlaşılmıştır. Diğer eş aylık 10.000-TL iştirak nafakası ödeyecektir. Nafaka her ayın en geç 10. gününe kadar peşin olarak ödenecektir. 
3. Boşanma sebebi ile yoksulluğa düşecek kadına erkek tarafından her ay 10.000-TL yoksulluk nafakası ödenecektir. Boşanma sebebi ile oluşan maddi zararlar için kadına erkek tarafından 500.000-TL maddi tazminat ve oluşan manevi zararlarına karşılık 800.000,00-TL manevi tazminat ödenecektir. Erkek eş maddi ve manevi tazminat  talebi ile dava açma haklarından feragat etmiştir. Nafaka her ayın en geç 10. gününe kadar peşin olarak ödenecektir. Kararlaştırılan tazminatların yarısı protokolün imzalanması ile diğer yarısı ise, en geç, boşanma kararı kesinleştikten sonraki 3 iş günü içinde ödenecektir. 
4. Evlilik birliği devam ederken alınan ve tapuda koca adına kayıtlı bulunan İstanbul Kadıköy’deki ev ile Marmaris’teki yazlığın tamamı tapuda kadına devredilecektir. Tapu devri sebebi ile oluşan her türlü vergi, harç ve masraf koca tarafından ödenecektir.  
5. Tapu devir işlemleri boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren en geç 3 iş günü içinde tapuda devredilecektir. 
6. Koca, mal paylaşımı sebebi ile dava açma haklarının tamamından feragat etmiştir.  İstanbul Kadıköy’deki ev ile Marmaris’teki yazlığın içinde bulunan ev eşyalarının tamamı kadına ait olacaktır. Koca kendisine ait kişisel eşyalarının tamamını almıştır, işbu protokolün imzalanmasından sonra kişisel eşya sebebi ile hiçbir talebi kalmamıştır. 
7. Tarafların vekalet ücretleri ve yargılama giderleriyle ilgili birbirlerinden herhangi bir  talebi yoktur.
8. Bu protokol toplam 8 madde altında ve iki örnekte hazırlanmıştır. Tamamen tarafların rızasıyla oluşturulmuş olup, anlaşmalı boşanma gerçekleşmediği takdirde herhangi bir geçerlilik içermemektedir.

Anlaşmalı boşanma protokolünü hazırladıktan sonra eşinize de imzalatmanız gerekmektedir. Sadece sizin imzalamanız hiçbir anlam ifade etmez. Bu sebeple anlaşmalı boşanma protokolünü birlikte müzakere etmeniz faydanıza olacaktır.

Anlaşmalı boşanma protokolünde en başta eşlerin boşanmak istedikleri yazmalıdır.  Anlaşmalı boşanmanın olması için iki tarafında boşanmayı istemesi gerekmektedir. Eşlerden biri boşanmak istemiyorsa anlaşmalı boşanma mümkün değildir ve böyle bir durumda çekişmeli boşanma davası gündeme gelecektir.

Örnek Üzerinden Madde Madde Açıklama 

Bu örnekte görüldüğü üzere protokolde; boşanma iradesi, velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi temel konular ayrı ayrı ve açık şekilde düzenlenmiştir. Ancak her ailenin ve her olayın kendine özgü şartları bulunduğundan, bu metnin birebir kullanılması yerine somut duruma göre uyarlanması gerekir.

Protokolde En Sık Yapılan Hatalar 

Muğlak ve Yoruma Açık İfadeler 

“Gerektiğinde artırılacaktır” veya “uygun şekilde ödenecektir” gibi ifadeler, ileride icra ve yorum sorunlarına yol açabilir.

Çocuğun Menfaatine Aykırı Düzenlemeler 

Velayet ve kişisel ilişki düzenlemeleri, çocuğun üstün yararını zedeleyecek şekilde yapıldığında hâkim tarafından kabul edilmeyebilir.

İnfazı Mümkün Olmayan Maddeler 

Uygulamada yerine getirilmesi mümkün olmayan veya denetlenemeyen hükümler içeren protokoller de sorun yaratır ve mahkemece düzeltilmesi istenebilir.

Hâkim Protokolü Ne Zaman Kabul Etmez? 

Nafaka ve Velayet Açısından 

Nafaka miktarının açıkça hakkaniyete aykırı olması veya velayet düzenlemesinin çocuğun menfaatine uygun olmaması halinde hâkim protokolü onaylamayabilir.

İrade Sakatlığı Şüphesi 

Taraflardan birinin baskı, tehdit veya yanılma altında protokolü imzaladığı yönünde bir şüphe oluşursa, hâkim anlaşmalı boşanmaya karar vermeyebilir.

Protokol Değiştirilebilir mi? 

Duruşmadan Önce Değişiklik 

Taraflar, dava açıldıktan sonra ancak duruşmadan önce, protokol üzerinde anlaşarak değişiklik yapabilir ve yeni metni mahkemeye sunabilirler.

Duruşma Sırasında Değişiklik 

Duruşma sırasında, hâkimin yönlendirmesiyle bazı maddeler üzerinde değişiklik yapılması mümkündür. Bu durumda yeni düzenleme tutanağa geçirilir.

Karardan Sonra Değişiklik 

Boşanma kararı kesinleştikten sonra protokolde yer alan bazı hususlar (örneğin nafaka veya velayet) ancak yeni bir dava açılarak değiştirilebilir.

Protokol ve Dilekçe Arasındaki İlişki 

Birlikte Sunulma Zorunluluğu

Uygulamada anlaşmalı boşanma protokolü, anlaşmalı boşanma dilekçesi ile birlikte mahkemeye sunulur. Dilekçede, protokole açıkça atıf yapılması gerekir.

Protokole Dilekçede Atıf Yapılması 

Dilekçede, tarafların protokol hükümlerini kabul ettikleri ve bu protokolün onaylanmasını talep ettikleri açıkça belirtilmelidir. Bu uyum, davanın hızlı sonuçlanması açısından büyük önem taşır.

Anlaşmalı boşanma protokolü, sürecin bel kemiğini oluşturan en önemli belgedir. Açık, dengeli ve uygulanabilir şekilde hazırlanmış bir protokol, davanın tek celsede ve sorunsuz şekilde sonuçlanmasını sağlar. Buna karşılık, hatalı veya eksik bir protokol, sürecin uzamasına ve ciddi hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle protokol hazırlanırken hukuki destek alınması, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçilmesi açısından büyük önem taşır.