Emekli Maaşı Mirasa Dahil mi? Ölen Kişinin Maaşı (Ölüm Aylığı) Kime Bağlanır?

Hayır, emekli maaşı mirasa dahil değildir. Emekli aylığı, emeklinin şahsına bağlı bir sosyal güvenlik hakkıdır ve ölümle sona erer; mirasçılara miras yoluyla geçmez. Ölen kişinin geride bıraktığı eşine, çocuklarına ve belirli şartlarla anne ve babasına Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından ayrıca ölüm aylığı bağlanır. Halk arasında “dul ve yetim aylığı” denilen bu aylık, mirastan bağımsız bir haktır; bu nedenle mirası reddeden eş veya çocuk da şartları taşıyorsa ölüm aylığı alabilir.

Aşağıda emekli maaşının neden miras sayılmadığını, ölüm aylığının kimlere hangi oranlarda bağlandığını, başvurunun nasıl yapılacağını ve emeklinin hesabında kalan paranın mirasla ilişkisini bulacaksınız.

Emekli Maaşı Neden Mirasa Dahil Değildir?

Bir kişinin ölümüyle birlikte mirası, yani terekesi, bir bütün olarak mirasçılarına geçer (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 599). Tereke, ölen kişinin para, taşınmaz, araç, banka hesabı gibi malvarlığı değerleri ile borçlarından oluşur. Terekenin nelerden oluştuğunu tereke nedir yazısında ayrıntılı anlattık.

Emekli aylığı ise kişinin kendi sigortalılığından doğan, yalnızca onun yaşamı boyunca ödenen bir haktır. Kişi öldüğünde bu hak sona erer ve başka birine devredilemez. Bu nedenle emekli aylığının kendisi terekeye girmez ve mirasçılar arasında paylaştırılmaz.

Ölen kişinin yakınlarına bağlanan aylık ise yeni ve ayrı bir haktır. Bu aylık 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre bağlanır. Kimin ne kadar alacağı miras hukukuna göre değil, bu Kanun’daki hak sahipliği kurallarına göre belirlenir. Örneğin ölen kişinin kardeşi yasal mirasçı olabilir; ancak ölüm aylığı alamaz. Kız çocuğu ise mirasçı olmasının yanında, şartları taşıyorsa ölüm aylığı da alır.

Mirası reddetmek ölüm aylığını etkiler mi?

Etkilemez. Ölüm aylığı miras hakkından değil, sosyal güvenlik mevzuatından doğduğu için mirasın reddedilmesi bu aylığa engel değildir. Ölen kişinin borçları malvarlığından fazlaysa mirası reddeden eş ve çocuklar, hak sahipliği şartlarını taşıyorlarsa ölüm aylığı bağlatabilir. Mirasın nasıl ve hangi süre içinde reddedileceğini reddi miras yazısında açıkladık.

Ölüm aylığı ölen kişinin borçlarından da sorumlu tutulmaz. Ölen kişinin alacaklıları, hak sahiplerine bağlanan bu aylığa ölenin borcu nedeniyle başvuramaz.

Emeklinin Hesabında Kalan Para Mirasa Dahil mi?

Burada iki durumu birbirinden ayırmak gerekir:

• Ölümden önce ödenmiş aylıklar: Emekli hayattayken hesabına yatırılmış ve çekilmemiş aylıklar artık onun malvarlığının bir parçasıdır. Bu para, bankadaki diğer mevduatlar gibi terekeye girer ve mirasçılara paylaştırılır.
• Ölümden sonraki dönemlere ait ödemeler: Emeklinin ölümünden sonraki ödeme dönemlerine ait olup hesaba yatırılan aylıklar, kişinin hak etmediği ödemelerdir. Bu tutarlar SGK tarafından geri istenebilir. Bu nedenle ölüm sonrası hesaba yatan paranın mirasçılar tarafından çekilmemesi, olası bir geri ödeme borcunu önler.

Bankadaki miras parasının mirasçılara nasıl ödendiğini bankadaki miras parası nasıl alınır yazısında anlattık.

Ölüm Aylığı Kimlere Bağlanır?

Ölüm aylığı; ölen kişinin eşine, çocuklarına ve belirli şartlarla anne ve babasına bağlanır. Kardeşler, torunlar ve diğer akrabalar ölüm aylığı alamaz.

Ölen kişinin hangi şartları taşıması gerekir?

Ölen kişi emekli aylığı alırken ölmüşse, hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanması için ayrıca prim şartı aranmaz. Çalışırken ölen sigortalının hak sahiplerine ise, ölen kişinin kanunda öngörülen prim gün sayısını ve sigortalılık süresini doldurmuş olması gerekir. 5510 sayılı Kanun’a göre bu şart, en az 1800 gün prim bildirilmiş olması ya da işçi (4/a) statüsünde en az 5 yıldan beri sigortalı olup toplam 900 gün prim bildirilmiş olmasıdır (5510 sayılı Kanun m. 32).

Ölen kişi Bağ-Kur (4/b) kapsamında prim borcuyla ölmüşse, borç ödenmeden aylık bağlanmaz. Borç ödendiğinde aylık, ödeme tarihini takip eden aybaşından itibaren başlar.

Hak sahipleri ve şartları

Kanunun 7103 sayılı Kanunla değişik hâline göre, yaş sınırı içindeki çocukların işçi (4/a) statüsünde çalışmaya başlaması, aylıklarının bağlanmasına ya da devam etmesine engel değildir.

Ölüm Aylığı Hak Sahipleri Arasında Nasıl Paylaştırılır?

Ölüm aylığı, ölen kişinin aylığı esas alınarak hak sahipleri arasında kanundaki oranlara göre paylaştırılır (5510 sayılı Kanun m. 34):

• Eş: Aylığın %50’si. Aylık bağlanmış çocuğu yoksa ve eş çalışmıyor, kendi sigortalılığından da aylık almıyorsa %75’i.
• Çocuklar: Her çocuğa %25. Kanunda belirtilen bazı durumlarda, örneğin anne ve babasız kalan çocuklarda bu oran %50’ye çıkabilir.
• Anne ve baba: Şartları taşıyorlarsa ikisine birlikte toplam %25.

Hak sahiplerinin payları toplamı ölen kişinin aylığını aşamaz. Paylar toplamı %100’ü geçerse her hak sahibinin payı orantılı olarak indirilir.

Varsayımsal örnek: Emekli bir kişi ölmüş; geride çalışmayan eşi ile 16 ve 22 yaşında, üniversitede okuyan iki oğlu kalmıştır. Eş %50, her bir oğul %25 alır; toplam %100’dür. 16 yaşındaki oğul liseyi bitirip okula devam etmezse 18 yaşında aylığı kesilir. Hak sahiplerinden birinin aylığı kesildiğinde kalanların payı SGK tarafından kanundaki oranlara göre yeniden belirlenir.

Birden Fazla Kişiden Ölüm Aylığı Alınabilir mi?

Bir kişi birden fazla kişiden ölüm aylığına hak kazanabilir. 5510 sayılı Kanun’a göre bu durumda şu kurallar uygulanır (m. 54):

• Hem anneden hem babadan aylık hakkı doğarsa: Çocuğa yüksek olan aylığın tamamı, düşük olanın yarısı ödenir.
• Hem eşten hem anne veya babadan aylık hakkı doğarsa: Hak sahibine, tercih ettiği tek bir aylık ödenir.

Ölüm tarihi 1 Ekim 2008’den önceye dayanan dosyalarda, ölüm tarihinde yürürlükte olan eski kanun hükümleri uygulanabilir. Bu nedenle sonucun, her dosyanın tarihine ve ölen kişinin tabi olduğu statüye göre ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Ölüm Aylığı Ne Zaman Kesilir?

Ölüm aylığı, hak sahipliği şartları ortadan kalktığında kesilir. En sık karşılaşılan kesilme sebepleri şunlardır:

• Evlenme: Eşin veya kız çocuğunun evlenmesi hâlinde aylık kesilir.
• Yaş sınırının dolması: Erkek çocuğun yaş sınırını doldurması veya öğrenimini bırakması.
• Kız çocuğunun çalışmaya başlaması veya kendi aylığını alması: Sigortalı olarak çalışan ya da kendi sigortalılığından aylık alan kız çocuğunun aylığı kesilir. Durum ortadan kalkarsa yeniden başvuru yapılabilir.

Ölüm aylığı alırken evlendiği için aylığı kesilen kız çocuklarına, talep etmeleri hâlinde aylıklarının iki yıllık tutarı evlenme ödeneği olarak bir defada ödenir (5510 sayılı Kanun m. 37).

Ölüm Aylığı Başvurusu Nasıl Yapılır?

SGK, ölüm aylığını kendiliğinden bağlamaz; hak sahiplerinin başvurması gerekir. Başvuru şu yollarla yapılabilir:

• e-Devlet üzerinden: SGK’nın “Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi” hizmeti ile başvuru oluşturulabilir. Memur (4/c) olarak aylık alırken ölenlerin yakınları için e-Devlet’te ayrıca “Ölüm Yardımı ve Dul/Yetim Aylığı Talebi” hizmeti bulunmaktadır.
• SGK il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezi aracılığıyla: Talep belgesiyle şahsen başvuru yapılabilir.

SGK, başvuru sırasında ölen kişi ve hak sahibiyle ilgili belgeleri isteyebilir. Kız çocukları için evli olmadığını, öğrenci çocuklar için öğrenim durumunu gösteren belgeler talep edilebilir. Ölümün nüfus kayıtlarına işlenmiş olması gerekir; bu konuda ölüm belgesi nedir, nasıl alınır yazısına bakabilirsiniz.

Ölüm aylığı ne zaman başlar?

• Emekli aylığı alırken ölenlerde: Ölüm aylığı, ölüm tarihini takip eden ödeme döneminden itibaren başlar.
• Çalışırken ölen sigortalılarda: Ölüm aylığı, ölüm tarihini takip eden aybaşından itibaren başlar.
• Hak sahipliği ölümden sonra doğmuşsa: Örneğin bir kız çocuğu sonradan boşanmışsa, aylık bu niteliğin kazanıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar.

Ölüm aylığı hakkı, hakkı doğuran olay tarihinden itibaren 5 yıl içinde istenmezse, aylık yalnızca yazılı başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren bağlanır. Bu nedenle geçmiş dönemlere ait aylıkların kaybedilmemesi için başvurunun geciktirilmemesi gerekir.

Emekli İkramiyesi ve Diğer Ödemeler

Emekli ikramiyesi ile ölüm aylığı karıştırılmamalıdır. Emekli Sandığı (5434 sayılı Kanun) kapsamında, emekli ikramiyesini almadan ölen kişinin ikramiyesi, ölüm tarihinde aylık almaya hak kazanan dul ve yetimlerine, böyle kimse yoksa kanuni mirasçılarına ödenir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi de bu ikramiyenin kanun gereği hak sahiplerine ait olduğunu ve terekeye dahil edilemeyeceğini kabul etmiştir.

Bunun yanında, en az 360 gün prim bildirilmiş olan sigortalının ölümü hâlinde sırasıyla eşine, yoksa çocuklarına, o da yoksa anne ve babasına, o da yoksa kardeşlerine bir defaya mahsus cenaze ödeneği ödenir (5510 sayılı Kanun m. 37).

Ölen kişinin bankaya veya başka kişilere olan borçlarının mirasçılara nasıl yansıdığını ise ölen kişinin kredi borcu kime kalır yazısında ele aldık.

Sık Sorulan Sorular

Ölen kişinin emekli maaşını annesi alabilir mi?

Anne, ölen çocuğundan ölüm aylığı alabilir; ancak bunun için eş ve çocuklardan artan bir pay bulunması ve annenin gelirinin asgari ücretin net tutarından az olması gerekir. Anne 65 yaşın üstündeyse artan pay şartı aranmaz. Anne ve babaya birlikte en fazla %25 oranında aylık bağlanır.

Emekli maaşı başkasına devredilebilir mi?

Hayır. Emekli aylığı kişiye bağlı bir haktır; vasiyetname veya sözleşmeyle başkasına devredilemez. Kişi öldüğünde yakınlarına bağlanacak ölüm aylığı da vasiyetle değil, kanundaki hak sahipliği kurallarına göre belirlenir.

Mirası reddedersem dul veya yetim aylığı alamaz mıyım?

Alabilirsiniz. Ölüm aylığı miras hakkından değil, sosyal güvenlik mevzuatından doğar. Mirası reddetmeniz, hak sahipliği şartlarını taşıyorsanız ölüm aylığı bağlanmasına engel değildir.

Hem eşimden hem babamdan ölüm aylığı alabilir miyim?

1 Ekim 2008’den sonraki ölümlerde, hem eşten hem anne veya babadan aylık hakkı doğarsa kural olarak yalnızca tercih ettiğiniz bir aylık ödenir. Ölüm tarihleri eski kanun dönemine denk geliyorsa sonuç farklı olabilir. Bu nedenle her iki ölüm tarihinin ve ilgili statülerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Evlenen kız çocuğunun aylığı ne olur?

Evlenen kız çocuğunun ölüm aylığı kesilir. Talep ederse aylığının iki yıllık tutarı evlenme ödeneği olarak bir defada ödenir. Kız çocuğu daha sonra boşanır veya dul kalırsa, diğer şartları taşıması hâlinde yeniden aylık bağlanması için başvurabilir.

Ölüm aylığı için bir son başvuru süresi var mı?

Başvuru hakkı kaybolmaz; ancak hakkı doğuran olaydan itibaren 5 yıl içinde başvuru yapılmazsa aylık, başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren bağlanır. Bu durumda başvurudan önceki döneme ait aylıklar ödenmez.