Vasiyetname Nedir

Vasiyetname, bir kişinin ölümünden sonra malvarlığının nasıl paylaştırılacağını belirlemesine imkân tanıyan, tek taraflı ve ölüme bağlı bir tasarruftur. Kişi, sağlığında sahip olduğu malvarlığı üzerinde, kanunun çizdiği sınırlar içinde olmak kaydıyla, ölümünden sonra hüküm doğuracak irade açıklamalarında bulunabilir. Bu yönüyle vasiyetname, miras hukukunun en önemli ve en sık uyuşmazlığa konu olan kavramlarından biridir.

Uygulamada vasiyetnamelerin hangi şartlarda geçerli olduğu, vasiyetnameden dönmenin mümkün olup olmadığı ve vasiyetnamenin ölümden sonra nasıl uygulanacağı hususları, mirasçılar arasında ciddi ihtilaflara yol açabilmektedir. Bu yazıda; vasiyetnamenin ne olduğu, hukuki niteliği, geçerlilik şartları, vasiyetname türleri, vasiyetname ile yapılabilecek ve yapılamayacak işlemler ile vasiyetnamenin uygulanması sürecine ilişkin temel bilgiler ele alınacaktır. Ayrıca vasiyetnamenin hukuki sonuçlarını anlatmaya çalışacağım. 

Vasiyetname Ne Demek? 

Vasiyetname bir kişinin ölümünden sonra ona ait malvarlığının kimlere verilmesini istediğini ifade eden bir irade açıklamasıdır.

Kişinin ölümünden sonra isteklerinin nasıl yerine getirileceğini açıkça ifade ettiği bu belge, sadece maddi varlıkların dağılımını değil, aynı zamanda kişisel dilekler, özel mesajlar ve hatta cenaze töreninin nasıl yapılması gerektiği gibi konuları da kapsayabilir. Vasiyetnamenin temel amacı, mirasçılar arasında anlaşmazlık çıkmasını önlemek ve vasiyet sahibinin son isteklerinin yerine getirilmesini sağlamaktır. 

Vasiyetnamenin Hukuki Niteliği 

Vasiyetname, bir kişinin ölümünden sonra malvarlığının kime kalacağını belirleyebilmesi için hazırlanan yasal bir belgedir.  Modern hayatla birlikte insanlar artık daha geç evlenmekte, bu sebeple de hiç çocuğu olmayanların sayısı artmakta. Eğer güçlü aile ilişkileri de bulunmuyorsa, malvarlıklarının aile bireylerine kalmasını istemeyenler olabilmekte. Böyle kimseler, miraslarının tüm akrabalarına dağıtılmasındansa sadece daha iyi ilişki içinde bulundukları kimselere bırakmak istiyorlar. Bazen de mal varlıklarının tamamını dernek ve vakıflara vasiyet etmektedirler. 

Vasiyetnamenin Ölüme Bağlı Tasarruf Olması 

Vasiyetname ile evinizi, arabanızı, bankadaki paranızı oğlunuza, kızınıza, eşinize ya da bir arkadaşınıza bırakabilirsiniz. Vasiyet ancak siz öldükten sonra yerine getirilecektir. Siz hayatta olduğunuz sürece kimse bu malları sizden isteyemez.

Vasiyetname ile Neler Yapılabilir? 

Vasiyetname kişinin son isteklerini ve kendisine ait olan mal varlıklarının mirasçılar arasında ne şekilde paylaşılmasını istediğini anlatır. Kişi vasiyetname düzenleyerek kime ne bırakmak istediğini, kimleri mirasçılığından çıkarmak istediğini, mirasçılarından birinin kendisinden önce ölmesi durumunda art mirasçının veya yedek mirasçının kim olacağını belirleyebilir, mirasçı atayabilir. 

Vasiyetnamenin çeşitli koşul ve yüklemelere bağlı olarak düzenlenmesi mümkündür. Üniversiteyi bitirmesi şartıyla kızım Zeynep’e İstanbul Kadıköy’deki evimi bırakıyorum şeklindeki vasiyet geçerli olacaktır. Ya da uyuşturucuyu bırakması ve tedavi olması şartıyla Muğla Bodrum’daki yazlığımı oğlum Mustafa’ya bırakıyorum şeklinde vasiyet edilmesi mümkündür. Üzerine öğrenci yurdu yapılması şartıyla bir arsanızı bir Türk Eğitim Vakfına  vasiyet edebilirsiniz. Avukat olması halinde kütüphanemdeki kitaplarımın tamamını kızım Bilge’ye bırakıyorum şeklindeki vasiyet de geçerli olacaktır. 

Vasiyetnamede şartlar belirlenebileceği gibi yüklemeler de yer alabilir. Öldüğüm tarihte eşim hayatta ise, ölünceye kadar tüm bakımını kızım Bilge’nin yapmasını istiyorum diye yazabilirsiniz. Benzer şekilde vasiyet bıraktığınız vakfın sizin adınıza, fakir çocuklara öğrenim bursu vermesini ya da yoksullara yiyecek dağıtmasını yükleyebilirsiniz.

Malvarlığı Üzerinde Tasarruf Yetkisi 

İki kızı ve iki evi olan bir kişi vasiyetnamesinde İstanbul Kadıköy’de bulunan evimi kızım Saadet’e bırakıyorum. Balıkesir Burhaniye’de bulunan evimi de diğer kızım Sema’ya bırakıyorum şeklinde vasiyette bulunabilir. Miras bırakan kişi, evini ya da yazlığını özellikle bir mirasçısına bırakmak isteyebilir. Bunun farklı sebepleri olabilir. Mirasçısının kimi davranışları ile bu taşınmazı hak ettiğini düşünüyor olabilir. Kendisi öldükten sonra da anılarının yaşatılacağına inandığı için de böyle bir vasiyet yapabilir. 

Mirasçı Atanması ve Belirli Mal Bırakılması 

Mirasınızı yasal mirasçılarınıza bırakabileceğiniz gibi aile dışından kimselere de bırakabilirsiniz. Gerçek kişiler yanında tüzel kişilere de mirasınızı bırakabilirsiniz. Yasal mirasçılarına mal bırakmak istemeyen kişiler vasiyetname düzenleyerek ölümünden sonra mal varlıklarının bir kısmının veya tamamının vakıf ve derneklere bırakılmasını vasiyet edebilirler. Ayrıca yasal mirasçısı olmayan bir kişiyi mirasçı olarak atayabilirler. 

Örneğin üzerinde okul yapmak şartıyla arsanızı Milli Eğitim Bakanlığı’na miras bırakabilirsiniz. Benzer şekilde üzerinde cami yapılması şartıyla arazinizi Diyanet İşleri Başkanlığı’na bırakabilirsiniz. Evlilik dışı doğan ve çeşitli sebepler gizlediğiniz,  hayatta iken nüfusunuza almadığınız çocuğunuzu vasiyetname ile tanıyabilirsiniz.

Mirasın paylaşılması sırasında birçok anlaşmazlıkların yaşandığı bilinen bir gerçektir.  Mirasçılar uzlaşamadıklarında, ortaklığın giderilmesi davası açmakta ve miras kalan taşınmaz değerinin çok altında satılmakta. Buna ek olarak mirasçılar dava masrafı ve avukat ücreti de ödemek zorunda kalmaktadırlar. İşte bu sebeple, bu olumsuz durumları önlemek amacıyla vasiyetname düzenlenebilir ve istediğiniz kişilere istediğiniz mallarınızı bırakabilirsiniz. 

Vasiyetname ile Yapılamayan İşlemler 

Diyelim ki vatandaş Ahmet düzenlediği vasiyetnamede; emekli maaşımı oğlum Mustafa’ya bırakıyorum yazdı. Emekli maaşı alırken ölen kişinin eşine ve bekar olan  kızına bazı şartların varlığı halinde dul ve yetim aylığı ödenir. Kişiye sağlığında ödenen emekli maaşı, onun mirasının içinde değildir. Bu sebeple bir kişi vasiyetname düzenleyerek emekli maaşını vasiyet edemez. 

Hukuka ve ahlaka aykırı koşul ve yüklemeler içeren bir vasiyet düzenleyemezsiniz. Örneğin, kanlım olan Ahmet’i öldürürse evimi ve arabamı arkadaşım İsa’ya bırakıyorum şeklindeki vasiyetname geçersiz olacaktır. 

Vasiyetname Türleri Nelerdir? 

Türk Medeni Kanununun 531. maddesi uyarınca, vasiyetname üç farklı şekilde oluşturulabilir: resmi şekilde, miras bırakanın el yazısıyla veya sözlü olarak. Her birinin kendine özgü kuralları ve hazırlanma şekilleri vardır.

Resmi Vasiyetname 

Resmi vasiyet iki memurun katılmasıyla resmi memur tarafından düzenlenir. Resmi vasiyetnameler genelde noterler tarafından düzenlenmektedir; fakat sulh hukuk mahkemesinde de düzenlenebilir. Vasiyet eden kişinin iki şahit huzurunda, notere kendi iradesiyle vasiyetini bildirmesi ve bunun noter tarafından kayıt altına alınması esastır. Okuma yazma bilmeyen kişiler de resmi vasiyetname düzenleyebilirler. Resmi vasiyetname noter tarafından saklanacağı için kaybolma veya çalınma gibi riskler içermez. Daha detaylı bilgi için resmi vasiyetname başlıklı yazımı okuyabilirsiniz. 

El Yazılı Vasiyetname 

El yazılı vasiyetname, muris tarafından kendi el yazısıyla yazılıp imzalanarak hazırlanabilir. Tümüyle vasiyetçinin el yazısıyla yazılmış olması ve tarih ile imza taşıması mecburidir. Resmi vasiyetname daha fazla resmiyet ve güvenlik sunarken, el yazılı vasiyetname daha basit ve kişisel bir süreci temsil edebilir. Kişisel durum ve tercihlere göre, her iki vasiyet türü de geçerlidir. Vasiyetnamenin hazırlanış biçimi, miras bırakanın amaçlarına ve kişisel durumuna göre seçilmelidir.

Sözlü Vasiyetname 

El yazılı vasiyet ve resmi vasiyetnameden başka, sözlü vasiyet de mümkündür. Sözlü vasiyet her zaman geçerli değildir. Sözlü vasiyetin geçerli olması için bulunması için öncelikle diğer yollarla vasiyet düzenlemesi mümkün olmamalıdır. Bir kişinin video veya ses kaydı ile sözlü vasiyet yapması geçerli değildir. Bir babanın çocuklarını toplayarak onlara sözlü olarak Kadıköy’deki evimi kızıma bırakıyorum demesi ile geçerli bir sözlü vasiyet oluşmaz.

Vasiyetnamenin Geçerlilik Şartları 

Vasiyetnamenin hukuki geçerliliği, Türk Medeni Kanununda belirtilen şartlara bağlıdır. Vasiyet sahibinin ehliyetli olması, belgenin serbest irade ile hazırlanması, içeriğin hukuka ve ahlaka uygun olması ve yasal gerekliliklerin karşılanması gerekir.

Şekil Şartları 

Vasiyetnamenin ne şekilde yapılması gerektiği Türk Medeni Kanununda yer almaktadır. El yazılı vasiyetnamenin şekil şartı 3 tanedir. El yazılı vasiyetname baştan sona el ile yazılmalı, tarih ve imza içermelidir. Resmi vasiyetnamede ayrıca iki tanık bulunmalı ve tanıkların beyanları ile imzası olmalıdır. 

Ayırt Etme Gücü ve Yaş Şartı 

Akıl hastaları ve çocukların yazdıkları vasiyet ise geçersiz olur. Türk Medeni Kanununun 502 maddesi gereğince; on beş yaşını dolduran ve ayırt etme gücüne sahip olan herkes vasiyet düzenleyebilir. Akıl sağlığı yerinde olan yetişkin kişiler her yaşta vasiyetname yazabilir. Vasiyet düzenlemek için belirli bir üst yaş sınırı bulunmamaktadır. 120 yaşındaki bir kişi bile vasiyet bırakabilir. 

İrade Sakatlıkları 

Yanılma, aldatma, korkutma ve baskı ile düzenlenen vasiyetnamenin iptali istenebilir. Bazen vasiyetname düzenlemesi konusunda bir kişi çocukları tarafından tehdit edilmekte ya da baskı altına alınabilmektedir. İradesi sakatlanmış olsa da bir kişinin düzenlediği vasiyetname geçerlidir ve kendiliğinden geçersiz sayılmaz, iptali için dava açılması gerekir. 

Saklı Pay ve Vasiyetname İlişkisi

Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir? 

Kişi düzenlediği vasiyetname ile mirasçılarından bazılarının mirastan daha çok ya da daha az pay almasını sağlayabilir. Ancak bu serbesti sınırsız değildir. Mesela 3 çocuğu olan bir kişi tüm mal varlığını çocuklarından sadece birisine bıraktığını ifade eden vasiyet düzenlemiş olsa, diğer çocuklar süresi içinde dava açarak saklı paylarını talep edebilirler. 

Saklı Payın İhlali Hâlinde Ortaya Çıkan Sonuçlar 

Eğer bir kişinin saklı paylı mirasçıları varsa, bırakılacak mal varlığının paylaşımı konusunda yasal sınırlamalar vardır. Bu sınırlamaların göz ardı edilmesi, vasiyetnamenin bazı kısımlarının geçersiz sayılmasına neden olabilir.

Vasiyetnameden Dönülebilir mi? 

Vasiyet düzenleyen kişi hayatta olduğu sürece vasiyetnameyi istediği zaman değiştirebilir veya iptal edebilir. Bu değişiklikler, yeni bir vasiyetname hazırlayarak veya mevcut vasiyetnamenin üzerine eklemeler yaparak gerçekleştirilebilir. Ancak, her türlü değişiklik veya iptal işlemi de yasal şekil şartlarına uygun olarak gerçekleştirilmelidir. Bunun için kimseden izin almasına ihtiyaç yoktur. Vasiyetçi vasiyetnamesini değiştirmek için sebep göstermek zorunda değildir. Vasiyetnamenin tamamından veya bir kısmından dönülebilir.

Vasiyetten dönme Türk Medeni Kanununun 542 ile 542 maddeleri arasında düzenlenmiştir. Miras bırakan, vasiyetname için kanunda öngörülen şekillerden birine uymak suretiyle yeni bir vasiyetname yaparak önceki vasiyetnameden her zaman dönebilir. 

Bir kişinin ölümü sonrasında eğer birden fazla vasiyetnamesi ortaya çıkarsa; hangisinin geçerli olacağı sorunu ortaya çıkmaktadır. Böyle bir durumda vasiyetnameleri düzenleme tarihlerine göre sıraya koymak gerekir. Kural olarak en son düzenlenen vasiyetname, kendisinden önce düzenlenen vasiyetnameyi hükümsüz kılar. Eğer bir kişi, ilk düzenlediği vasiyetnamede evini oğluna bıraktığını ifade edip, sonradan düzenlediği vasiyetname ile aynı evi kızına vasiyet ettiğini yazdıysa; ev kızının olacaktır.

Yeni Vasiyetname ile Dönme 

Üzerine tarih attıktan sonra istediğiniz kadar vasiyet yazabilirsiniz. Tarih sayesinde en son hangi vasiyetin yazıldığı anlaşılacaktır. Eğer bir kişi vasiyet yazdıktan sonra pişman olmuşsa veya bir sebeple vasiyetini değiştirmek isterse her zaman yeni bir vasiyet yazabilir. 

Diyelim ki; vatandaş Ahmet bir vasiyet düzenledi ve Üsküdar’daki evini kızına bıraktığını yazdı. İki yıl sonra yeni bir vasiyet yazarak aynı evi bu defa oğlu Mustafa’ya bıraktığını yazabilir. Böyle bir durumda birbiri ile çelişen iki farklı vasiyet söz konusu olacaktır. Vatandaş Ahmet’in düzenlediği ikinci vasiyet ile ilk vasiyetinden döndüğü, onu iptal ettiği kabul edilir. 

Bazen de birden fazla vasiyet aynı anda geçerli olur. Vasiyetler birbiri ile çelişmiyorsa tamamı geçerli olur. Diyelim ki vatandaş Ahmet 2020 yılında yazdığı vasiyetname ile Sarıyer’deki evini kızı Ayşe’ ye bıraktı. 2021 yılında da yeni bir vasiyet düzenledi ve bu defa Beşiktaş’ta bulunan evini oğlu Mustafa’ya bıraktı. Bu durumda her iki vasiyetname birlikte geçerli olacaktır. İkinci defa vasiyet düzenlemesi ilk vasiyetini geçersiz yapmaz. Sonraki vasiyetinde, önceki vasiyetlerimden dönüyorum artık geçerli değiller yazdı ise durum değişir. Artık sadece son vasiyet geçerli olur. 

Vasiyetnamenin Yok Edilmesi 

El yazısı ile hazırlayıp sakladığınız vasiyetinizi değiştirmek istiyorsanız, bunu yırtabilir veya yakabilirsiniz. Bu yolla vasiyetnamenizi değiştirebilirsiniz. Düzenlemiş olduğu vasiyetname ile 2 evini oğlu Mehmet’e bırakmak istediğini vasiyet eden baba, oğlunun kendisi ile eskisi gibi ilgilenmemesi veya oğlunun kendisinden önce ölmüş olması sebebiyle vasiyetnamesinde değişiklik yapmak isteyebilir.

Açık veya zımni dönme halleri 

Vasiyetnamenin yerine getirilebilmesi için; taşınmazın miras bırakan adına kayıtlı olması gerekiyor. Miras bırakan vasiyet ile bir kişiye bıraktığı taşınmazı daha sonra devreder ve elden çıkarırsa; örtülü olarak vasiyetinden döndüğü kabul edilir. 

Vasiyetnameye İlişkin Davalar 

Vasiyetnamenin Açılması ve Okunması Davası 

Vasiyetnamede yazılı olanların mirasçılara okunması işlemine vasiyetnamenin açılması denilmektedir. Vasiyetname düzenleyen kişinin ölümünden sonra vasiyetnamesi sulh hukuk mahkemesi tarafından tüm mirasçılara okunur. Resmi Vasiyet düzenlenmesi halinde noter vasiyetnameyi açıklanması için mahkemeye gönderecektir. Miras bırakanın el yazılı vasiyetnamesini bulursanız zaman kaybetmeden sulh hukuk mahkemesine teslim etmelisiniz. Daha detaylı bilgi için “vasiyetnamenin açılması” başlıklı yazımı okuyabilirsiniz. 

Vasiyetnamenin İptali Davası 

Kanunun aradığı şartları taşımayan vasiyetnamenin iptali istenebilir. Vasiyetnamenin iptali davası mirasçılar tarafından açılabilir. Vasiyetnamenin iptal sebepleri Türk Medeni Kanununun 557 maddesinde düzenlenmiştir. Vasiyetname miras bırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmışsa; yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmışsa; vasiyetnamenin içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka ve ahlaka aykırı ise; vasiyetname kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmışsa iptali istenebilir. Daha detaylı bilgi için vasiyetnamenin iptali davası başlıklı yazımı okuyabilirsiniz.

Vasiyetnamenin Tenkisi Davası 

Eğer miras bırakan vasiyetname ile tasarruf oranını aşarsa, saklı payı zedelenen mirasçılar vasiyetnamenin tenkisi davası açabilirler. Tenkis davası açmak hak düşürücü süreye tabi olduğu için süreyi kaçırmamaya dikkat etmelisiniz. Vasiyetname sebebi ile tenkis davası açmak için önce vasiyetnamenin açılması ve okunması gerekir. Mirasçılar vasiyetnameden ancak bu şekilde haberdar olacaklar ve tenkis davası açma süresi de vasiyetnamenin açılması ile başlayacaktır. 

Vasiyetnamenin Tenfizi Davası 

Vasiyetnamenin tenfizi vasiyetin yerine getirilmesi demektir. Diyelim ki dedeniz ya da babanız bir vasiyetname düzenlemiş ve ölümü ile vasiyetnamesi ortaya çıktı. Vasiyetname ile size bir ev, dükkan ya da arsa bırakıldı. Bu vasiyet kendiliğinden uygulanmaz. Tapu müdürlüğüne gidip, tapunun adınıza kayıt edilmesini talep etmeniz durumunda bu isteğiniz ret edilecektir. Tapuda adınıza kayıt edilebilmesi için önce asliye hukuk mahkemesinde vasiyetnamenin tenfizi davası açmanız gerekmektedir.  

Sıkça Sorulan Sorular

Vasiyetname Kaç Yıl Geçerlidir?

Vasiyetnamenin geçerliliğini sınırlayan herhangi bir kanun hüküm yoktur. Vasiyetname mahkeme kararı ile iptal edilmedikçe geçerlidir. Bir vasiyetname sadece çok eski bir zamanda düzenlendiği için geçersiz olmaz.