Hayata Kast Nedeniyle Boşanma Davası: Şartları, İspatı ve Hukuki Sonuçları
Eşlerden birinin diğerini öldürmeye çalışması, Türk hukukunda özel bir boşanma sebebidir. Bu davranış yalnızca ceza hukuku bakımından değil, evlilik ilişkisinin sona erdirilmesi ve boşanmanın mali sonuçları açısından da önem taşır.
Hayata kast nedeniyle boşanma, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 162. maddesinde düzenlenmiştir. Bu hükme göre eşinin yaşamına yönelik öldürme kastıyla gerçekleştirilen bir davranışa maruz kalan kişi, kanunda belirtilen şartlarla boşanma davası açabilir.
Ancak her fiziksel şiddet, ölüm tehdidi veya ağır yaralama olayı hayata kast anlamına gelmez. Bu boşanma sebebinin uygulanabilmesi için özellikle öldürme kastının bulunup bulunmadığı araştırılır.
Hayata kast nedeniyle boşanmanın önemli özelliklerinden biri de mal paylaşımına etkisidir. TMK m. 236/2 uyarınca hâkim, şartları varsa hayata kast eden eşin artık değere katılma payını azaltabilir veya tamamen kaldırabilir.
Bu yazıda hayata kast nedeniyle boşanmanın şartları, dava açma süresi, ispat yöntemleri, ceza yargılamasıyla ilişkisi, tazminat, nafaka, velayet, mirasçılık ve mal paylaşımı üzerindeki sonuçları açıklanmaktadır.
Hayata Kast Nedeniyle Boşanma Nedir?
Hayata kast nedeniyle boşanma, eşlerden birinin diğer eşin yaşamına son vermek amacıyla gerçekleştirdiği davranışa dayanarak evliliğin mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir.
TMK m. 162, hayata kastın yanında pek kötü davranış ve ağır derecede onur kırıcı davranışı da özel boşanma sebepleri arasında düzenlemiştir.
Bununla birlikte bu üç davranış birbirinden farklı hukuki şartlara sahiptir.
Hayata kastta eşin yaşamını sona erdirme amacı bulunur. Pek kötü davranışta ağır fiziksel veya ruhsal eziyet söz konusu olabilir. Ağır derecede onur kırıcı davranışta ise kişinin onuruna yönelik ciddi saldırılar ön plana çıkar.
Hayata Kast Neden Mutlak Boşanma Sebebidir?
Hayata kast, özel ve mutlak boşanma sebebidir.
Bu nedenle eşin yaşamına yönelik öldürme kastıyla hareket edildiği ispatlandığında, ayrıca evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının veya ortak hayatın çekilmez hâle geldiğinin kanıtlanması gerekmez.
Örneğin eşini öldürmek amacıyla silahla ateş eden kişinin davranışı ispatlanmışsa, saldırıya uğrayan eşin ayrıca evlilik ilişkisinin neden sürdürülemez hâle geldiğini açıklaması aranmaz.
Ancak dava açma süresi, af ve diğer kanuni şartlar yine değerlendirilir.
Hayata Kast Nedeniyle Boşanmanın Şartları Nelerdir?
Hayata kast nedeniyle boşanma kararı verilebilmesi için eşin diğer eşin yaşamına son vermeye yönelik kasıtlı bir davranışının bulunması gerekir.
Bu kapsamda üç temel unsur önem taşır:
- Diğer eşin yaşamına yönelik bir eylem bulunmalıdır.
- Eylem öldürme kastıyla gerçekleştirilmelidir.
- Davranış, boşanma talep eden eşe yönelmiş olmalıdır.
Ayrıca dava hakkının kanuni süreler içerisinde kullanılması ve fiilin affedilmemiş olması gerekir.
Öldürme Kastı Nasıl Belirlenir?
Öldürme kastı, kişinin diğer eşin yaşamını sona erdirmeyi istemesidir.
Bu kast her zaman açık bir sözle ortaya konulmaz. Eylemin gerçekleşme biçiminden de anlaşılabilir.
Örneğin saldırıda kullanılan araç, hedef alınan vücut bölgesi, saldırının şiddeti, olay öncesindeki tehditler ve saldırı sonrasındaki davranışlar birlikte değerlendirilebilir.
Ancak bu unsurların hiçbiri tek başına her olayda öldürme kastını kesin biçimde ortaya koymaz.
Eşin Yaralanması veya Ölmesi Gerekir mi?
Hayır. Hayata kast nedeniyle boşanma bakımından öldürme girişiminin başarıya ulaşması veya eşin yaralanması zorunlu değildir.
Önemli olan yaşamı sona erdirmeye yönelik kasıtlı davranışın gerçekleşmesidir.
Örneğin eşine öldürme amacıyla ateş eden kişinin silahı isabet ettirememesi, hayata kastın bulunmadığı anlamına gelmez.
Hangi Davranışlar Hayata Kast Sayılabilir?
Hayata kastın gerçekleşip gerçekleşmediği, saldırının türünden ziyade olayın bütün koşullarına göre belirlenir.
Eşe Silahla veya Bıçakla Saldırılması
Eşini öldürmek amacıyla ateşli silah kullanılması veya bıçakla saldırılması, hayata kast kapsamında değerlendirilebilir.
Ancak her silahlı tehdit veya bıçakla yaralama olayında öldürme kastının bulunduğu kabul edilemez.
Saldırının gerçekleşme biçimi, hedef alınan bölge ve diğer deliller önem taşır.
Eşin Boğulmaya veya Zehirlenmeye Çalışılması
Eşin nefes almasının engellenmesi amacıyla boğazının sıkılması veya öldürmek amacıyla yiyeceğine zehirli madde konulması da hayata kast oluşturabilecek davranışlardandır.
Ancak bu tür olaylarda da öldürme kastının varlığı somut delillerle belirlenmelidir.
Eşin İntihara Zorlanması
Eşin tehdit, baskı veya başka davranışlarla intihara yönlendirilmesi ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir.
Bununla birlikte her psikolojik baskı veya intihara teşvik davranışının doğrudan TMK m. 162 kapsamında hayata kast oluşturduğu söylenemez.
Davranışın niteliği ve ölüm sonucuna yönelik irade ayrıca değerlendirilmelidir.
Ölümle Tehdit Etmek Hayata Kast Sayılır mı?
Ölüm tehdidi ile öldürmeye yönelik somut davranış birbirinden farklıdır.
Bir eşin diğerine öldüreceğini söylemesi, tek başına her durumda hayata kast anlamına gelmez.
Ancak ölüm tehdidi, diğer davranışlarla birlikte değerlendirildiğinde öldürme kastının belirlenmesine yardımcı olabilir.
Ayrıca ölüm tehdidi, şartları varsa başka boşanma sebeplerine ve ceza hukuku bakımından sorumluluğa dayanak oluşturabilir.
Hayata Kast ile Diğer Boşanma Sebepleri Arasındaki Farklar
Hayata kastın diğer boşanma sebeplerinden ayrılması, hem davanın hukuki dayanağı hem de boşanmanın sonuçları bakımından önemlidir.
Hayata Kast ile Pek Kötü Davranış Arasındaki Fark
Hayata kastta öldürme amacı bulunur.
Pek kötü davranışta ise eşe yönelik ağır fiziksel veya ruhsal eziyet söz konusu olabilir. Ancak öldürme kastının bulunması zorunlu değildir.
Örneğin eşin ağır biçimde dövülmesi, olayın özelliklerine göre pek kötü davranış kapsamında değerlendirilebilir.
Buna karşılık saldırının öldürme amacıyla gerçekleştirildiği ispatlanırsa hayata kast gündeme gelir.
Her Fiziksel Şiddet Hayata Kast Sayılır mı?
Hayır. Fiziksel şiddetin bulunması, her durumda öldürme kastının varlığını göstermez.
Örneğin eşe tokat atılması, itme veya yaralama gibi davranışlar boşanma sebebi oluşturabilir. Ancak bunların hayata kast sayılabilmesi için öldürme kastının da ortaya konulması gerekir.
Hayata Kast ile Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Arasındaki Fark
TMK m. 166 kapsamında boşanma kararı verilebilmesi için evlilik birliğinin ortak hayatın sürdürülmesi beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmış olması gerekir.
Hayata kastta ise fiilin kanuni şartlarla ispatlanması yeterlidir. Ortak hayatın ayrıca çekilmez hâle geldiğinin ispatlanması aranmaz.
Hayata Kast ve Genel Boşanma Sebebine Birlikte Dayanılabilir mi?
Evet. Dava dilekçesinde öncelikle TMK m. 162 kapsamında boşanma, bu sebebin gerçekleşmediği kabul edilirse TMK m. 166 kapsamında boşanma talep edilebilir.
Ancak dava dilekçesinde dayanılan hukuki sebeplerin ve taleplerin açıkça belirtilmesi önemlidir.
Yalnızca özel boşanma sebebine dayanılan bir davada, talep sınırları gözetilmeden başka bir boşanma sebebine göre karar verilmesi usul bakımından sorun doğurabilir.
Hayata Kast Nedeniyle Boşanma Nasıl İspatlanır?
Hayata kast nedeniyle boşanma davasında, diğer eşin yaşamına yönelik davranışın ve öldürme kastının ispatlanması gerekir.
Mahkeme, olayın gerçekleşme biçimini ve sunulan delilleri birlikte değerlendirir.
Hangi Deliller Kullanılabilir?
Somut olayın özelliklerine göre şu deliller önem taşıyabilir:
- Hastane kayıtları ve adli muayene raporları
- Darp ve yaralanma raporları
- Adli tıp raporları
- Tanık anlatımları
- Kolluk tutanakları
- Savcılık soruşturma dosyası
- Ceza mahkemesi kararları
- Kamera görüntüleri
- Olay yeri inceleme tutanakları
- Saldırıda kullanılan araçlara ilişkin incelemeler
- Hukuka uygun biçimde elde edilmiş dijital deliller
Delillerin hukuka uygun yöntemlerle elde edilmesi önemlidir.
Darp Raporu Olmadan Dava Açılabilir mi?
Evet.
Her öldürmeye teşebbüs olayında mağdurun yaralanması zorunlu değildir.
Örneğin eşine ateş edilen ancak yaralanmayan kişi bakımından darp raporu bulunmayabilir.
Bu durumda kamera görüntüleri, tanık anlatımları ve diğer deliller önem kazanabilir.
Ceza Davası Açılmadan Boşanma Davası Açılabilir mi?
Evet. Hayata kast nedeniyle boşanma davası açılabilmesi için önceden ceza davası açılmış veya kesinleşmiş mahkûmiyet kararı verilmiş olması zorunlu değildir.
Ceza yargılaması ile boşanma yargılaması farklı amaçlara sahiptir.
Ceza mahkemesi, kişinin suç işleyip işlemediğini ve ceza sorumluluğunu değerlendirir. Aile mahkemesi ise TMK m. 162 kapsamında boşanma sebebinin gerçekleşip gerçekleşmediğini inceler.
Ceza Mahkemesinin Kararı Boşanma Davasını Nasıl Etkiler?
Ceza mahkemesinin kararı, boşanma davasında önemli bir delil olabilir.
Ancak kararın etkisi, içeriğine ve hangi hususların tespit edildiğine göre değerlendirilir.
Örneğin delil yetersizliği nedeniyle verilen beraat kararı ile fiilin gerçekleşmediğinin kesin biçimde belirlendiği bir karar aynı şekilde değerlendirilmeyebilir.
Ceza dosyasındaki deliller boşanma davasının sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikteyse, ceza yargılamasının sonucunun bekletici mesele yapılması da gündeme gelebilir.
Hayata Kast Nedeniyle Boşanma Davası Açma Süresi ve Affın Etkisi
Hayata kast nedeniyle boşanma davalarında hem hak düşürücü süreler hem de affın bulunup bulunmadığı önemlidir.
Hayata Kast Nedeniyle Boşanma Davası Kaç Ay İçinde Açılmalıdır?
TMK m. 162 uyarınca dava hakkı:
- Boşanma sebebinin öğrenilmesinden itibaren altı ay,
- Her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren beş yıl
geçmesiyle sona erer.
Bu süreler hak düşürücü niteliktedir.
Altı aylık süre, dava hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Beş yıllık süre ise fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren hesaplanır.
Süre Geçirilirse Başka Bir Boşanma Sebebine Dayanılabilir mi?
TMK m. 162’deki sürenin geçirilmesi, hayata kast özel sebebine dayanma hakkını etkiler.
Ancak olayın özelliklerine göre evlilik birliğinin temelinden sarsılması gibi başka bir boşanma sebebinin şartları bulunabilir.
Bu durumda diğer hukuki sebep kendi koşullarına göre değerlendirilir.
Eşin Affedilmesi Dava Hakkını Sona Erdirir mi?
TMK m. 162’ye göre affeden eşin bu özel sebebe dayalı dava hakkı bulunmaz.
Ancak affın gerçekleşip gerçekleşmediği somut olayın özelliklerine göre belirlenmelidir.
Özellikle ekonomik zorunluluk, çocukların durumu veya korku nedeniyle aynı evde yaşamaya devam edilmesi, tek başına affın gerçekleştiğini göstermez.
Şikâyetten Vazgeçmek veya Barışmak Af Sayılır mı?
Ceza soruşturmasında şikâyetten vazgeçme ile boşanma hukukunda af farklı kavramlardır.
Bu nedenle şikâyetten vazgeçilmesi veya barışma girişiminde bulunulması, her durumda TMK m. 162 anlamında af bulunduğunu göstermez.
Tarafın gerçek iradesi ve davranışları birlikte değerlendirilir.
Hayata Kast Nedeniyle Boşanma Davası Nasıl Açılır?
Hayata kast nedeniyle boşanma davası, görevli ve yetkili aile mahkemesinde açılır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir.
Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde ilgili asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla görev yapabilir.
TMK m. 168 uyarınca dava, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir.
Dava Dilekçesinde Nelere Yer Verilmelidir?
Dava dilekçesinde hayata kast oluşturduğu ileri sürülen olayın tarihi, gerçekleşme biçimi ve öldürme kastını gösteren davranışlar açıklanmalıdır.
Ayrıca deliller, varsa ceza soruşturması veya dava bilgileri, boşanma talebi ve diğer hukuki talepler belirtilmelidir.
Tazminat, nafaka, velayet ve gerekli geçici önlemlerle ilgili taleplerin de somutlaştırılması önemlidir.
Hayata Kast Nedeniyle Boşanmada Koruma Kararı Alınabilir mi?
Evet.
Yaşama yönelik saldırı veya ciddi şiddet tehlikesi bulunması hâlinde 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirler talep edilebilir.
Somut olayın özelliklerine göre saldırganın ortak konuttan uzaklaştırılması, mağdura yaklaşmasının yasaklanması ve iletişim yoluyla rahatsız etmesinin önlenmesi gibi tedbirler gündeme gelebilir.
Bu tedbirler için boşanma davasının sonuçlanması gerekmez.
Acil tehlike hâlinde kolluk birimlerine başvurulabilir veya 112 Acil Çağrı Merkezi üzerinden yardım istenebilir.
Hayata Kast Nedeniyle Boşanmada Tazminat ve Nafaka
Hayata kast nedeniyle boşanma, eşler arasında mali taleplerin ortaya çıkmasına neden olabilir.
Ancak tazminat ve nafaka talepleri, ilgili kanun hükümlerindeki şartlara göre değerlendirilir.
Maddi Tazminat
TMK m. 174/1 uyarınca boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eş, kusurlu diğer eşten uygun bir maddi tazminat isteyebilir.
Maddi tazminat belirlenirken tarafların ekonomik ve sosyal durumları, kusur durumu ve boşanma nedeniyle zedelenen menfaatler dikkate alınır.
Ayrıca saldırı nedeniyle ortaya çıkan bedensel zararlar ve tedavi giderleri gibi talepler, şartları varsa haksız fiil sorumluluğu kapsamında ayrıca değerlendirilebilir.
Manevi Tazminat
TMK m. 174/2 uyarınca boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş, kusurlu diğer eşten manevi tazminat isteyebilir.
Hayata kast oluşturan davranış, kişinin bedensel ve ruhsal bütünlüğü bakımından ağır sonuçlar doğurabilir.
Ancak manevi tazminat miktarı her olayın özelliklerine göre belirlenir.
Her dava için geçerli sabit bir tazminat tutarı bulunmaz.
Tedbir Nafakası
Boşanma davası devam ederken TMK m. 169 kapsamında eşlerin ve çocukların geçimi için gerekli geçici önlemler alınabilir.
Bu kapsamda tedbir nafakasına karar verilmesi mümkündür.
Yoksulluk Nafakası
TMK m. 175 uyarınca boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş, kusuru daha ağır olmamak şartıyla diğer eşten mali gücü oranında yoksulluk nafakası isteyebilir.
İştirak Nafakası
İştirak nafakası, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım amacı taşır.
Bu nafaka belirlenirken çocuğun ihtiyaçları ve anne babanın mali güçleri dikkate alınır.
Hayata Kast Nedeniyle Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Hayata kast nedeniyle boşanmanın önemli özel sonuçlarından biri mal rejiminin tasfiyesine ilişkindir.
Türk Medeni Kanunu’nun 236/2. maddesi, zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkime özel bir yetki tanımaktadır.
Buna göre hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranını hakkaniyete uygun biçimde azaltabilir veya tamamen kaldırabilir.
Ancak bu sonuç kendiliğinden ortaya çıkmaz.
Artık Değere Katılma Alacağı Nedir?
Edinilmiş mallara katılma rejiminde, eşlerin evlilik süresince edindikleri malların tasfiyesi belirli kurallara göre yapılır.
Kural olarak eşlerden her biri, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir.
Ancak kanunda öngörülen özel durumlarda bu oran değişebilir.
Hayata kast nedeniyle boşanma da bu özel durumlardan biridir.
Hayata Kast Eden Eş Bütün Mallarını Kaybeder mi?
Hayır.
TMK m. 236/2, kusurlu eşin bütün malvarlığının otomatik olarak diğer eşe geçmesini düzenlemez.
Bu hüküm, artık değere katılma payına ilişkindir.
Kişisel mallar, değer artış payı alacağı ve diğer mal rejimi talepleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 23.05.2019 Tarih, 2016/19287 Esas, 2019/5440 Karar
Karara Konu Olay
Taraflar yurt dışında boşanmış, ardından Türkiye’de mal rejiminin tasfiyesine ilişkin dava açılmıştır.
Davalı, boşanmanın diğer eşin hayatına kast etmesi nedeniyle gerçekleştiğini ileri sürerek TMK m. 236/2 kapsamında katılma alacağının kaldırılmasını istemiştir.
İlk derece mahkemesi, hayata kast nedeniyle boşanıldığı kabulüyle alacak talebini reddetmiştir.
Yargıtay’ın Değerlendirmesi
Yargıtay, TMK m. 236/2’nin uygulanabilmesi için öncelikle boşanmanın gerçekten hayata kast sebebine dayanıp dayanmadığının belirlenmesi gerektiğini açıklamıştır.
Ayrıca artık değere katılma alacağının hesaplanması gerektiğini vurgulamıştır.
Katılma alacağı belirlenmeden ve boşanmanın dayandığı hukuki sebep yeterince araştırılmadan hüküm kurulmasını eksik inceleme olarak değerlendirmiştir.
Kararın Sonucu
Yargıtay, eksik inceleme nedeniyle kararı bozmuştur.
Kararın Önemi
Bu karar, hayata kast nedeniyle boşanmanın mal paylaşımına etkisinin otomatik olmadığını göstermektedir.
Önce boşanmanın hangi sebebe dayandığı belirlenmeli, ardından katılma alacağı hesaplanmalı ve son olarak TMK m. 236/2’nin uygulanma şartları incelenmelidir.
Karar ayrıca bu hükmün değer artış payı alacağına veya mal ayrılığı dönemine ilişkin katkı payı alacağına uygulanamayacağını göstermesi bakımından önemlidir.
Hayata Kast Nedeniyle Boşanmanın Velayete Etkisi
Hayata kast nedeniyle boşanma, çocukların velayeti bakımından önemli sonuçlar doğurabilir.
Ancak velayet konusunda temel ölçüt, çocuğun üstün yararıdır.
Mahkeme, çocuğun fiziksel ve ruhsal güvenliğini, bakım ihtiyaçlarını, anne ve babanın yaşam koşullarını ve diğer ilgili hususları değerlendirir.
Eşine yönelik öldürmeye teşebbüs gibi ağır bir davranış, ebeveynin çocuğun güvenliğini sağlama kapasitesi bakımından önem taşıyabilir.
Bununla birlikte velayetin her durumda otomatik olarak diğer eşe verileceği söylenemez.
Hayata Kast Eden Eş Çocuğuyla Görüşebilir mi?
Çocukla kişisel ilişki kurulması da çocuğun üstün yararına göre belirlenir.
Çocuğun güvenliği açısından risk bulunması hâlinde kişisel ilişkinin sınırlandırılması, gözetim altında gerçekleştirilmesi veya kanuni şartlarla kaldırılması gündeme gelebilir.
Hayata Kast Nedeniyle Boşanmanın Mirasçılığa Etkisi
Boşanma kararı, eşlerin birbirlerine karşı mirasçılık haklarını etkiler.
TMK m. 181 uyarınca boşanan eşler birbirlerinin yasal mirasçısı olamazlar.
Ayrıca boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan haklar bakımından da kanunda özel düzenlemeler bulunmaktadır.
Boşanma Davası Devam Ederken Eşlerden Biri Ölürse Ne Olur?
Boşanma davası devam ederken eşlerden birinin ölmesi hâlinde evlilik ölümle sona erer.
Ancak TMK m. 181/2 kapsamında, ölen eşin mirasçılarından birinin davaya devam etmesi ve sağ kalan eşin kusurunun ispatlanması durumunda mirasçılık bakımından özel sonuçlar doğabilir.
Hayata Kast Eden Eş Mirastan Yoksun Kalır mı?
Hayata kast nedeniyle boşanmanın mirasçılığa etkisi ile mirastan yoksunluk farklı hukuki konulardır.
TMK m. 578 kapsamında mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden kişinin mirastan yoksunluğu ayrıca gündeme gelebilir.
Bu nedenle olayın özelliklerine göre hem boşanmanın mirasçılığa etkisi hem de mirastan yoksunluk hükümleri değerlendirilmelidir.
Hayata Kast Nedeniyle Boşanmaya İlişkin Yargıtay Kararları
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 20.06.2019 Tarih, 2017/2420 Esas, 2019/750 Karar
Karara Konu Olay
Taraflar arasında karşılıklı boşanma davaları açılmıştır.
Uyuşmazlıkta fiziksel şiddet ve ağır hakaret niteliğindeki davranışların TMK m. 162 kapsamında değerlendirilmesi gündeme gelmiştir.
Hukuki Değerlendirme
Hukuk Genel Kurulu, TMK m. 162 kapsamında düzenlenen özel boşanma sebeplerinin niteliğini ve uygulanma şartlarını ele almıştır.
Karar, özellikle pek kötü davranış ve ağır derecede onur kırıcı davranışın değerlendirilmesi bakımından önem taşımaktadır.
Kararın Önemi
Hayata kast, pek kötü davranış ve ağır derecede onur kırıcı davranış aynı kanun maddesinde düzenlenmiş olsa da birbirinden farklı şartlara sahiptir.
Bu nedenle her ağır şiddet davranışının hayata kast olarak nitelendirilmesi doğru değildir.
Kararın somut uyuşmazlığı doğrudan öldürmeye teşebbüs olmadığı için hayata kasta ilişkin genel hukuki açıklamalar ile somut olayın sonucu birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.
Hayata Kast Nedeniyle Boşanma Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
1. Eşini Öldürmeye Çalışmak Boşanma Sebebi midir?
Evet. Eşin diğer eşin yaşamına son vermeye yönelik kasıtlı davranışı, TMK m. 162 kapsamında özel boşanma sebebidir.
2. Hayata Kast Nedeniyle Boşanma Davası İçin Ceza Mahkûmiyeti Gerekir mi?
Hayır. Ceza mahkûmiyeti önemli bir delil olabilir ancak boşanma davası açılmasının zorunlu ön şartı değildir.
3. Ölümle Tehdit Etmek Hayata Kast Sayılır mı?
Ölüm tehdidi tek başına her durumda hayata kast oluşturmaz. Ancak başka boşanma sebepleri bakımından önem taşıyabilir.
4. Eşin Bıçakla Saldırması Hayata Kast Sayılır mı?
Öldürme kastıyla gerçekleştirilen bıçaklı saldırı hayata kast oluşturabilir. Ancak kastın varlığı olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
5. Hayata Kast Nedeniyle Boşanma Davası Ne Zaman Açılmalıdır?
Dava hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde fiilden itibaren beş yıl geçmesiyle sona erer.
6. Eşini Affeden Kişi Hayata Kast Nedeniyle Boşanabilir mi?
TMK m. 162’ye göre affeden eşin bu özel sebebe dayalı dava hakkı bulunmaz. Ancak affın gerçekleşip gerçekleşmediği somut olayda belirlenmelidir.
7. Hayata Kast Nedeniyle Boşanmada Tazminat Alınabilir mi?
Kanuni şartlar gerçekleşmişse maddi ve manevi tazminata karar verilebilir.
8. Hayata Kast Nedeniyle Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?
TMK m. 236/2 kapsamında hâkim, şartları varsa kusurlu eşin artık değere katılma payını azaltabilir veya kaldırabilir.
9. Hayata Kast Eden Eş Bütün Mallarını Kaybeder mi?
Hayır. TMK m. 236/2, bütün malvarlığının otomatik olarak kaybedilmesini düzenlemez.
10. Hayata Kast Nedeniyle Boşanmada Velayet Kime Verilir?
Velayet, çocuğun üstün yararına göre belirlenir. Hayata kast oluşturan davranışlar çocuğun güvenliği bakımından önem taşıyabilir.
11. Hayata Kast Nedeniyle Boşanma Davası Devam Ederken Eşlerden Biri Ölürse Ne Olur?
Evlilik ölümle sona erer. Ancak TMK m. 181/2 kapsamında mirasçıların kusurun tespitine yönelik davaya devam etmeleri mümkün olabilir.
12. Hayata Kast Nedeniyle Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?
Davanın süresi delillerin toplanmasına, tanıkların dinlenmesine, ceza dosyasının incelenmesine ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. Her dava için kesin bir süre belirtilemez.
Sonuç
Hayata kast nedeniyle boşanma, eşlerden birinin diğerinin yaşamına yönelik öldürme kastıyla gerçekleştirdiği davranışlara dayanan özel bir boşanma sebebidir.
Bu boşanma sebebinin gerçekleşmesi için yalnızca şiddet davranışının bulunması yeterli değildir. Öldürme kastının ve ilgili diğer şartların somut delillerle ortaya konulması gerekir.
Hayata kast nedeniyle boşanma davalarında hak düşürücü süreler, affın etkisi ve ceza yargılamasıyla ilişki önem taşır.
Ayrıca hayata kast nedeniyle boşanma, maddi ve manevi tazminat, nafaka, velayet ve mirasçılık bakımından sonuçlar doğurabilir.
Bu boşanma sebebinin en önemli özel sonuçlarından biri mal paylaşımına ilişkindir. TMK m. 236/2 kapsamında, şartları varsa kusurlu eşin artık değere katılma payının azaltılması veya kaldırılması mümkündür.
Ancak bu sonuç otomatik değildir. Boşanmanın dayandığı hukuki sebep, mal rejimi alacaklarının niteliği ve hakkaniyet değerlendirmesi önem taşır.
Bu nedenle hayata kast iddiasına dayalı boşanma davalarında olayın doğru hukuki sebep kapsamında değerlendirilmesi, delillerin hukuka uygun biçimde toplanması ve boşanmanın mali sonuçlarının ayrıca incelenmesi gerekir.
Kaynakça
Mevzuat
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, özellikle m. 162, 166, 168, 169, 174, 175, 181, 182, 202, 227, 236 ve 578.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümleri.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.
6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun.
Akademik Kaynak
KİBAR, Ahmet Fevzi, “Türk Hukukunda ‘Hayata Kast’ Sebebi ile Boşanma ve Doğurduğu Hukuki Sonuçların Değerlendirilmesi (TMK m. 162)”, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, 2020, Sayı 2, s. 633–676.
Yargıtay Kararları
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 20.06.2019, 2017/2420 E., 2019/750 K.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 23.05.2019, 2016/19287 E., 2019/5440 K.