Eşin Rızası Gereken Hukuki İşlemler Nelerdir? Aile Konutu, Kefalet ve Ortak Mallarda Eşin Onayı

Evlilik, eşlerin kendi malları üzerinde işlem yapma özgürlüğünü tamamen ortadan kaldırmaz. Ancak kanun, aile birliğini ve aile ekonomisini korumak amacıyla bazı işlemlerde diğer eşin rızasını zorunlu tutmuştur.

Özellikle aile konutunun satılması veya ipotek edilmesi, kefalet sözleşmesi yapılması ve eşlerin ortak mallarındaki payların devredilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Ayrıca belirli koşullarda mahkeme, eşlerden birinin malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini sınırlandırabilir.

Peki, eşin rızası hangi işlemlerde gereklidir? Rıza olmadan yapılan satış veya kefalet geçerli midir? Eşlerden biri rıza vermiyorsa mahkemeye başvurulabilir mi?

Bu yazıda, Türk Medeni Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu hükümleri çerçevesinde bu soruların cevaplarını, örnek olaylar ve güncel Yargıtay kararlarıyla açıklıyoruz.

1. Eşin Rızası Gereken Hukuki İşlemler Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu’nun 193. maddesine göre eşler, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça birbirleriyle ve üçüncü kişilerle serbestçe hukuki işlem yapabilir.

Başka bir ifadeyle evli bir kişinin yaptığı her sözleşme veya malvarlığı işlemi için eşinden izin alması gerekmez.

Ancak kanun bazı işlemleri özel olarak düzenlemiştir.

Bunlar dört temel grupta incelenebilir:

1. Aile konutuna ilişkin işlemler: TMK m. 194.
2. Kefalet sözleşmeleri: TBK m. 584.
3. Mahkeme kararıyla tasarruf yetkisinin sınırlandırılması: TMK m. 199.
4. Eşlerin paylı mülkiyetindeki mallar üzerinde tasarruf: TMK m. 223/2.

Bu işlemlerde aranan rızanın şekli ve hukuki sonuçları aynı değildir.

Örneğin aile konutuna ilişkin işlemlerde açık rıza aranırken, kefalet sözleşmelerinde kanuni istisnalar dışında yazılı rıza gerekir.

Bu nedenle eşin rızasının bulunup bulunmadığı değerlendirilirken öncelikle hangi hukuki işlemin yapıldığı belirlenmelidir.

2. Aile Konutu Nedir?

Aile konutu, eşlerin evlilik yaşamlarını birlikte sürdürdükleri, günlük hayatlarını devam ettirdikleri ve aile yaşamının merkezi olarak kullandıkları konuttur.

Bir taşınmazın aile konutu olması için mutlaka iki eşin adına kayıtlı bulunması gerekmez.

Ev yalnızca eşlerden birine ait olsa da aile konutu niteliğinde olabilir.

Evlenmeden önce alınan ev aile konutu olur mu?

Evet.

Bir kişinin evlenmeden önce satın aldığı ev, evlilik sonrasında eşlerin ortak yaşamını sürdürdüğü konut hâline gelmişse aile konutu olarak korunabilir.

Örnek olay:

Ahmet, 2018 yılında bir daire satın almıştır. Ayşe ile 2022 yılında evlenmiş ve çift bu dairede yaşamaya başlamıştır.

Daire yalnızca Ahmet adına kayıtlıdır.

Buna rağmen taşınmaz aile konutu niteliğindeyse Ahmet’in bu taşınmazı satması veya üzerinde ipotek kurması bakımından TMK m. 194 hükümleri uygulanır.

Dolayısıyla taşınmazın kişisel mal olması ile aile konutu olarak korunması farklı hukuki konulardır.

3. Eşin Rızası Olmadan Aile Konutu Satılabilir mi?

Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi, aile konutuna ilişkin belirli işlemleri diğer eşin açık rızasına bağlamıştır.

Bu kapsamda eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadan:

• Aile konutunu devredemez.
• Aile konutu üzerindeki hakları sınırlandıramaz.
• Aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez.

Bu sınırlamanın amacı, aile yaşamının sürdürüldüğü konutun eşlerden birinin tek taraflı kararıyla kaybedilmesini önlemektir.

Tapu yalnızca eşimin adına kayıtlıysa rızam gerekir mi?

Evet, taşınmaz aile konutu niteliğindeyse diğer eşin açık rızası gerekir.

Tapuda malik olmak, aile konutuyla ilgili bütün işlemleri tek başına gerçekleştirme yetkisi vermez.

Örnek olay:

Mehmet, ailesiyle birlikte yaşadığı ve yalnızca kendi adına kayıtlı bulunan daireyi üçüncü kişiye satmıştır.

Eşi Zeynep satışa açıkça rıza göstermemiştir.

Bu durumda Zeynep, taşınmazın aile konutu olduğunu ve açık rızasının bulunmadığını ileri sürerek somut olayın koşullarına göre tapu iptali ve tescil talebinde bulunabilir.

Ancak davanın sonucu, taşınmazın hukuki niteliği, deliller ve üçüncü kişinin durumu gibi unsurlara bağlıdır.

4. Aile Konutu Şerhi Olmadan Yapılan Satış Geçerli midir?

Aile konutu şerhi, taşınmazın aile konutu niteliğinin tapu sicilinde gösterilmesini sağlar.

Ancak aile konutu koruması yalnızca tapuya şerh verilmesiyle ortaya çıkmaz.

Bir taşınmaz, aile konutu olarak kullanıldığı için bu niteliği kazanır.

Şerh ise mevcut hukuki durumun tapu sicilinde görünür hâle gelmesine hizmet eder.

Bu nedenle aile konutu şerhinin bulunmaması, diğer eşin rızasının aranmayacağı anlamına gelmez.

Bununla birlikte üçüncü kişilerin tapu siciline güvenerek hak kazanmasıyla ilgili uyuşmazlıklarda somut olayın özellikleri ayrıca incelenmelidir.

Aile konutu şerhi nasıl konulur?

TMK m. 194 kapsamında malik olmayan eş, aile konutu şerhinin tapu kütüğüne işlenmesini isteyebilir.

Başvuru sırasında taşınmazın aile konutu olarak kullanıldığını gösteren belgeler talep edilebilir.

Tapu müdürlüğündeki başvuru usulü ve istenen belgeler, işlemin yapıldığı tarihteki idari düzenlemelere göre kontrol edilmelidir.

Aile konutu şerhi, ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda taşınmazın hukuki durumunun görünür olmasını sağlaması bakımından önemlidir.

5. Eşin Rızası Olmadan Aile Konutuna İpotek Konulabilir mi?

Aile konutunun satılması kadar, taşınmaz üzerinde ipotek kurulması da önemli hukuki sonuçlar doğurabilir.

İpotek, bir borcun teminatı olarak taşınmaz üzerinde kurulan sınırlı ayni haktır.

Borç ödenmediğinde taşınmazın paraya çevrilmesi gündeme gelebilir.

Bu nedenle aile konutunun ipotek edilmesi, TMK m. 194 kapsamında diğer eşin açık rızasını gerektiren işlemler arasında yer alır.

Örnek olay:

Ali, ticari faaliyetleri nedeniyle bankadan kredi kullanmak istemektedir.

Banka, Ali’nin ailesiyle yaşadığı daire üzerinde ipotek kurulmasını talep etmiştir.

Daire yalnızca Ali adına kayıtlı olsa bile aile konutu niteliğindeyse eşinin açık rızası gerekir.

Rıza olmadan ipotek kurulması hâlinde, somut olayın koşullarına göre ipoteğin kaldırılması talep edilebilir.

İpotek kurulurken verilen rıza başka işlemler için de geçerli midir?

Aile konutuna ilişkin rızanın belirli bir işleme yönelik olması gerekir.

Örneğin eşin belirli bir kredi için ipotek kurulmasına rıza göstermesi, taşınmazın daha sonra satılmasına da rıza gösterdiği anlamına gelmez.

Her işlemin kapsamı ayrı değerlendirilmelidir.

6. Aile Konutunda Eşin Rızası Yazılı Olmak Zorunda mı?

TMK m. 194, diğer eşin rızası için genel bir yazılı şekil şartı öngörmemektedir.

Ancak rızanın açık olması gerekir.

Bu nedenle yalnızca sessiz kalmak, satış görüşmelerinden haberdar olmak veya taşınmazın değerinin belirlenmesi sırasında hazır bulunmak her durumda açık rıza anlamına gelmez.

Rızanın belirli bir hukuki işleme yönelik olduğu anlaşılmalıdır.

Uygulamada ispat sorunlarının önlenmesi amacıyla rızanın yazılı şekilde alınması önem taşır.

Yargıtay kararı: Satıştan haberdar olmak açık rıza anlamına gelir mi?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 25.11.2025 tarihli, 2024/8732 E., 2025/10191 K. sayılı karar

Somut olay:

Eşlerden biri, aile konutu olarak kullanılan taşınmazı üçüncü kişiye satmıştır.

Malik olmayan eş, satışa açık rızasının bulunmadığını ileri sürerek tapu iptali ve tescil davası açmıştır.

İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi ise ekspertiz sırasında yaşananları ve taraflar arasındaki görüşmeleri değerlendirerek davayı reddetmiştir.

Yargıtay’ın gerekçesi:

Yargıtay, taşınmazın aile konutu niteliğinde olduğunu ve diğer eşin satışa açık rızasının bulunduğunun ispatlanamadığını değerlendirmiştir.

Ekspertiz işlemleri sırasında yaşananlar ve taraflar arasındaki iletişim, satışa açık rıza verildiğini göstermeye yeterli bulunmamıştır.

Kararın sonucu:

Bölge Adliye Mahkemesinin ret kararı bozulmuştur.

Karardan çıkarılabilecek sonuç:

Eşin satıştan haberdar olması ile satışa açıkça rıza göstermesi farklı durumlardır.

Bir kişinin taşınmazın satılacağını öğrenmiş olması, her zaman satışa izin verdiği anlamına gelmez.

7. Boşanma Davası Devam Ederken Aile Konutu Korunur mu?

Boşanma davasının açılması, evliliği kendiliğinden sona erdirmez.

Bu nedenle boşanma davası devam ederken de aile konutuna ilişkin korumanın uygulanması gündeme gelebilir.

Ancak boşanma kararının kesinleşmesiyle evlilik sona erer.

Bu durum, TMK m. 194 kapsamında açılan davaların sonucunu etkileyebilir.

Yargıtay kararı: Boşanmanın kesinleşmesi aile konutu davasını nasıl etkiler?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 08.05.2024 tarihli, 2023/8386 E., 2024/3281 K. sayılı karar

Somut olay:

Davacı eş, aile konutunun rızası olmadan üçüncü kişiye devredildiğini ileri sürmüştür.

Taşınmazın tapu kaydının iptal edilmesini ve yeniden eş adına tescilini istemiştir.

İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiştir.

Ancak yargılama devam ederken eşlerin boşanma kararı kesinleşmiştir.

Yargıtay’ın gerekçesi:

Yargıtay, evliliğin boşanmayla sona ermesi üzerine taşınmazın aile konutu niteliğini kaybettiğini belirtmiştir.

Bu nedenle TMK m. 194’e dayanan davanın konusuz kaldığını değerlendirmiştir.

Kararın sonucu:

Dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.

Karardan çıkarılabilecek sonuç:

Aile konutuna ilişkin davalarda yalnızca işlemin yapıldığı tarih değil, yargılama sırasında evliliğin devam edip etmediği de önem taşıyabilir.

Bununla birlikte boşanmanın kesinleşmesi, tarafların mal rejiminden veya başka hukuki sebeplerden kaynaklanan bütün taleplerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez.

8. Eşlerden Birinin Ölümü Aile Konutu Korumasını Nasıl Etkiler?

Aile konutuna ilişkin TMK m. 194 koruması, kural olarak evlilik birliğinin devamıyla bağlantılıdır.

Evliliğin ölümle sona ermesi hâlinde bu korumanın kapsamı değişebilir.

Ancak sağ kalan eşin miras hukukundan veya mal rejiminden kaynaklanan hakları ayrıca değerlendirilmelidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı: İpotek davası sırasında malik olmayan eşin ölmesi

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 31.01.2024 tarihli, 2023/159 E., 2024/38 K. sayılı karar

Somut olay:

Malik olan eş, aile konutu üzerinde üçüncü kişi lehine ipotek kurmuştur.

Malik olmayan eş, rızası bulunmadığı gerekçesiyle ipoteğin kaldırılmasını istemiştir.

Ancak dava devam ederken malik olmayan eş vefat etmiştir.

Hukuki sorun:

Malik olmayan eşin ölümü sonrasında, onun şahsına tanınan aile konutu korumasına dayanılarak ipoteğin kaldırılmasına karar verilip verilemeyeceği tartışılmıştır.

Yargıtay’ın gerekçesi:

Hukuk Genel Kurulu, TMK m. 194 kapsamında malik olmayan eşe tanınan korumanın evlilik birliğiyle bağlantılı olduğunu değerlendirmiştir.

Somut olayda malik olmayan eşin ölmesi üzerine evlilik sona ermiş ve taşınmazın aile konutu niteliği ortadan kalkmıştır.

Sağ kalan eşin zaten taşınmazın maliki olması da değerlendirmede önem taşımıştır.

Kararın sonucu:

İpoteğin kaldırılmasına ilişkin direnme kararı bozulmuştur.

Karardan çıkarılabilecek sonuç:

Aile konutuna ilişkin hakların ölümden sonraki durumu değerlendirilirken ölen eşin malik olup olmadığı ve sağ kalan eşin hangi hukuki haklara sahip olduğu önemlidir.

Malik olmayan eşin ölümüyle ilgili bu karar, malik eşin öldüğü bütün uyuşmazlıklara aynı şekilde uygulanamaz.

9. Kefalet Sözleşmesinde Eşin Rızası Gerekir mi?

Kefalet, bir kişinin başka bir kişinin borcundan belirli şartlarda sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir.

Kefil olan kişi, asıl borçlunun borcunu yerine getirmemesi hâlinde önemli mali yükümlülüklerle karşılaşabilir.

Bu durum yalnızca kefilin değil, ailesinin ekonomik durumunu da etkileyebilir.

Türk Borçlar Kanunu’nun 584. maddesi bu nedenle evli kişilerin kefalet sözleşmelerinde eş rızasını düzenlemiştir.

Kefalette eşin rızası hangi şartlarda gereklidir?

Genel kurala göre evli bir kişi, kanuni istisnalar dışında ancak diğer eşinin yazılı rızasıyla kefil olabilir.

Rıza:

• Yazılı olmalıdır.
• Kefalet sözleşmesinden önce veya en geç sözleşme kurulurken verilmelidir.
• Somut kefalet işlemiyle bağlantılı olmalıdır.

Mahkemece verilmiş ayrılık kararı bulunması veya yasal olarak ayrı yaşama hakkının doğması gibi durumlar kanunda ayrıca düzenlenmiştir.

Kefalette eşin rızası noter tarafından mı verilmelidir?

TBK m. 584 genel olarak yazılı rıza şartı öngörmektedir.

Bu hüküm, eş rızasının mutlaka noter huzurunda verilmesini şart koşmaz.

Bununla birlikte rızanın kime, hangi kefalet ilişkisine ve hangi işlem kapsamında verildiğinin belirlenebilir olması önemlidir.

Kefalet sözleşmesine sonradan rıza verilirse ne olur?

Kanun, rızanın sözleşmeden önce veya en geç sözleşme kurulurken verilmesini arar.

Dolayısıyla sonradan verilen rıza, başlangıçta bulunmayan geçerlilik şartını kendiliğinden tamamlamaz.

Örnek olay:

Murat, arkadaşının banka borcuna kefil olmuştur.

Kefalet sözleşmesi imzalandığında eşi Elif’in yazılı rızası bulunmamaktadır.

Banka, sözleşmenin imzalanmasından bir ay sonra Elif’ten rıza belgesi almıştır.

Kanuni istisnalardan biri mevcut değilse sonradan alınan bu rıza, başlangıçtaki eksikliği tek başına gidermez.

10. Hangi Kefalet Sözleşmelerinde Eşin Rızası Aranmaz?

TBK m. 584’ün üçüncü fıkrasında belirli istisnalar düzenlenmiştir.

Bu istisnalar, 6455 sayılı Kanun’la 2013 yılında mevzuata eklenmiştir.

Kanunda belirtilen koşulların bulunması hâlinde özellikle şu kefaletlerde eş rızası aranmayabilir:

• Ticaret siciline kayıtlı ticari işletme sahibinin işletmesiyle ilgili kefaleti.
• Ticaret şirketi ortağının veya yöneticisinin şirketle ilgili kefaleti.
• Esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı kişilerin mesleki faaliyetleriyle ilgili kefaletleri.
• Kanunda belirtilen bazı faiz destekli krediler ve kooperatif kredileri kapsamında verilen kefaletler.

Ancak bu istisnalar sınırsız değildir.

Şirket ortağı kefil olurken eşinin rızasını almak zorunda mı?

Şirket ortaklığı tek başına bütün kefaletler bakımından eş rızası zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

Kefaletin şirketle ilgili olması ve kanuni koşulların gerçekleşmesi gerekir.

Örnek olay:

Bir limited şirket ortağı, şirketin kullandığı ticari kredi için kefil olmaktadır.

Bu işlem, koşulları mevcutsa TBK m. 584/3 kapsamında değerlendirilebilir.

Aynı kişinin arkadaşının kişisel borcuna kefil olması ise yalnızca şirket ortağı olduğu gerekçesiyle bu istisnaya sokulamaz.

Kefalet sözleşmesi sonradan değiştirilirse yeniden rıza gerekir mi?

TBK m. 584, kefalet sözleşmesinde yapılan bazı değişiklikler için yeniden eş rızası aranmayacağını düzenlemektedir.

Ancak kefilin sorumluluk miktarının artırılması, adi kefaletin müteselsil kefalete dönüştürülmesi veya kefil lehine güvencelerin önemli ölçüde azaltılması gibi değişiklikler bakımından yeniden rıza gerekliliği gündeme gelir.

Bu nedenle kefalet sözleşmesindeki her değişikliğin aynı hukuki sonucu doğurduğu söylenemez.

11. Kefalette Eş Rızası Bulunmamasının Hukuki Sonuçları

Kanunun yazılı eş rızası aradığı bir kefalet sözleşmesinde bu şartın bulunmaması, kefaletin geçerliliğini etkiler.

Ancak uyuşmazlık mahkemeye taşındığında yalnızca maddi hukuk kuralları değil, yargılama sırasında ileri sürülen iddialar ve sunulan deliller de önem taşır.

Yargıtay kararı: Kefalette eş rızası eksikliğinin yargılamada değerlendirilmesi

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2022/7015 E., 2024/1137 K. sayılı karar

Somut olay:

Bir banka, genel kredi sözleşmesinden kaynaklanan alacağı nedeniyle asıl borçlu şirket ve kefiller hakkında dava açmıştır.

İlk derece mahkemesi, gerçek kişi kefiller yönünden eş rızasının bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir.

Banka ise kefaletle ilgili rıza belgelerinin mevcut olduğunu ileri sürmüştür.

Hukuki sorun:

Uyuşmazlıkta eş rızasının maddi geçerlilik şartı olması ile bu hususa ilişkin belgelerin yargılama sırasında hangi aşamada sunulduğu birlikte değerlendirilmiştir.

Yargıtay’ın değerlendirmesi:

Yargıtay, eş rızası konusunun yargılamadaki ileri sürülüş biçimi ve tarafların dayandıkları belgeler yönünden inceleme yapmıştır.

Kararın sonucu:

Kefiller yönünden verilen hüküm bozulmuştur.

Karardan çıkarılabilecek sonuç:

Kefalet sözleşmelerinde eş rızası önemli bir geçerlilik koşuludur. Ancak bu koşulun mahkemede nasıl değerlendirileceği, tarafların iddiaları ve delillerin usulüne uygun şekilde sunulmasıyla birlikte ele alınmalıdır.

12. Eşin Mal Satması Mahkeme Kararıyla Engellenebilir mi?

Eşlerden biri, aile ekonomisini ciddi biçimde tehlikeye düşürecek işlemler yapabilir.

Örneğin aile birliğinin ekonomik varlığı açısından önemli olan malları elden çıkarmaya çalışabilir veya evlilik birliğinden kaynaklanan mali yükümlülüklerini yerine getirmeyebilir.

Bu gibi durumlarda Türk Medeni Kanunu’nun 199. maddesi gündeme gelebilir.

TMK m. 199 nedir?

TMK m. 199, belirli şartlar altında hâkimin eşlerden birinin malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini sınırlandırmasına imkân tanır.

Hâkim, ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi için gerekli olduğu ölçüde, belirli malvarlığı değerleriyle ilgili işlemlerin diğer eşin rızasına bağlı olmasına karar verebilir.

Burada önemli olan, sınırlandırmanın mahkeme kararıyla ve belirli malvarlığı değerleri bakımından uygulanmasıdır.

Tasarruf yetkisinin sınırlandırılması için hangi şartlar gerekir?

Her mal satışı veya her ekonomik anlaşmazlık TMK m. 199 kapsamında müdahaleyi gerektirmez.

Mahkeme, aile ekonomisinin korunması bakımından tedbirin gerekli olup olmadığını inceler.

Örneğin eşlerden birinin malvarlığını elden çıkarma girişimleri, ailenin ekonomik durumunu ve evlilik birliğinden doğan mali yükümlülükleri tehlikeye düşürüyorsa sınırlama talebi gündeme gelebilir.

Hangi mallar üzerinde sınırlandırma yapılabilir?

Mahkeme, koşulları oluştuğunda belirli taşınmazlar veya diğer malvarlığı değerleri bakımından sınırlama kararı verebilir.

Ancak sınırlandırmanın kapsamı korunmak istenen menfaatle orantılı olmalıdır.

Mahkeme, somut olayın gerektirdiğinden daha geniş bir yasak getirmemelidir.

Yargıtay kararı: Bütün taşınmazların satışının yasaklanması ölçülü müdür?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 19.11.2024 tarihli, 2024/4518 E., 2024/8814 K. sayılı karar

Somut olay:

Eşlerden birinin malvarlığının bir bölümünü elden çıkarma girişimleri bulunduğu ileri sürülmüştür.

Mahkeme, bu eşe ait bütün taşınmazlar üzerinde tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasına karar vermiştir.

Yargıtay’ın gerekçesi:

Yargıtay, ailenin ekonomik varlığının korunması amacıyla tasarruf yetkisinin sınırlandırılabileceğini kabul etmiştir.

Ancak somut olayda bütün taşınmazların sınırlama kapsamına alınması, korunmak istenen amaç bakımından ölçüsüz bulunmuştur.

Kararın sonucu:

Karar bozulmuştur.

Karardan çıkarılabilecek sonuç:

Mahkeme, aile ekonomisini korumak amacıyla belirli mallar üzerinde sınırlandırma yapabilir.

Ancak gerekli olandan daha ağır bir müdahaleye karar verilmesi hukuka aykırılık oluşturabilir.

13. TMK m. 199 Kapsamında Mahkemeye Nasıl Başvurulur?

Tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasını isteyen eş, talebini somut olaylara ve delillere dayandırmalıdır.

Başvuruda özellikle şu hususların açıklanması önem taşır:

1. Hangi malvarlığı değerinin sınırlandırılmasının istendiği.
2. Aile ekonomisinin nasıl tehlikeye düştüğü.
3. Evlilik birliğinden doğan hangi mali yükümlülüğün yerine getirilmediği.
4. Sınırlandırmanın neden gerekli olduğu.
5. Talep edilen önlemin neden ölçülü olduğu.

Somut olayın özelliklerine göre tapu kayıtları, banka belgeleri, icra dosyaları, malvarlığı devirlerine ilişkin kayıtlar ve diğer deliller kullanılabilir.

Tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasına ilişkin talepler, görev ve yetki kuralları çerçevesinde aile mahkemesinde değerlendirilir.

Taşınmazla ilgili sınırlandırma kararı verilmesi hâlinde, bunun tapu kütüğüne şerh edilmesi de gündeme gelir.

14. Eşlerin Ortak Tapulu Evinde Bir Eş Kendi Hissesini Satabilir mi?

Eşlerin birlikte sahip oldukları mallarda diğer eşin rızasının gerekip gerekmediği, mal rejimi ve mülkiyet ilişkisine göre belirlenir.

Türk Medeni Kanunu’nun 223. maddesi, edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerin mallarını yönetme ve bunlar üzerinde tasarruf etme yetkisini düzenlemektedir.

Maddenin ikinci fıkrası, aksine anlaşma bulunmadıkça eşlerden birinin paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde diğer eşin rızası olmadan tasarrufta bulunamayacağını öngörür.

Paylı mülkiyet nedir?

Paylı mülkiyet, bir malın belirli paylarla birden fazla kişiye ait olmasıdır.

Örneğin bir dairenin yarısının bir eşe, diğer yarısının diğer eşe ait olması paylı mülkiyet ilişkisidir.

Örnek olay:

Selin ve Murat, bir daireyi birlikte satın almıştır.

Tapuda her biri yarı pay sahibidir.

Edinilmiş mallara katılma rejimi devam etmektedir.

Murat, kendi payını üçüncü kişiye satmak istemektedir.

Bu durumda TMK m. 223/2 kapsamında Selin’in rızası gündeme gelir.

Ancak tarafların aksine bir anlaşması bulunup bulunmadığı ve diğer hukuki koşullar ayrıca incelenmelidir.

Eşlerin ortak mallarında rıza şartının amacı nedir?

Bu düzenleme, eşlerin birlikte sahip oldukları malvarlığı değerlerinin korunmasını amaçlar.

Özellikle aile yaşamı bakımından önemli malların, diğer eşin bilgisi ve rızası dışında üçüncü kişilere devredilmesinin önlenmesi hedeflenir.

Bu koruma, eşlerin ortak ekonomik menfaatleri bakımından önem taşır.

15. Ortak Maldaki Payın Devri İçin Eş Rıza Vermezse Ne Olur?

TMK m. 223/2’de, TMK m. 194’teki gibi açık bir hâkime başvuru düzenlemesi bulunmamaktadır.

Bu nedenle eşlerden birinin rıza vermemesi hâlinde hâkimin müdahalesinin mümkün olup olmadığı öğretide tartışılmıştır.

Bir görüş, TMK m. 194’teki hâkim müdahalesi düzenlemesinin benzer durumlarda uygulanabileceğini savunmaktadır.

Başka görüşler ise hâkimin müdahalesinin farklı hukuki esaslara dayanması gerektiğini veya böyle bir müdahalenin mümkün olmadığını ileri sürmektedir.

Bu nedenle ortak maldaki payını devretmek isteyen eşin, diğer eş rıza vermediğinde her durumda mahkemeden izin alabileceği söylenemez.

Bu konu, somut uyuşmazlığın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

16. Eşin Rızası Olmadan Yapılan İşlemler Geçersiz midir?

Eş rızasının bulunmaması, her hukuki işlemde aynı sonucu doğurmaz.

Aile konutuna ilişkin işlemler, kefalet sözleşmeleri, mahkemece sınırlandırılan tasarruflar ve paylı mülkiyetteki pay devirleri farklı hükümlere tabidir.

Bu nedenle işlemin geçerliliği değerlendirilirken şu sorular cevaplandırılmalıdır:

• İşlem hangi kanun maddesine tabidir?
• Kanun diğer eşin rızasını zorunlu tutuyor mu?
• Rıza için belirli bir şekil şartı var mı?
• Rıza işlemin yapılmasından önce mi verilmelidir?
• Kanuni istisnalardan biri mevcut mu?
• İşlemin karşı tarafındaki üçüncü kişinin hukuki durumu nedir?
• Evlilik devam ediyor mu?
• İşlemden sonra ortaya çıkan olaylar hukuki sonucu etkiliyor mu?

Örneğin kefalette yazılı eş rızasının bulunmaması sözleşmenin geçerliliğini etkileyebilir.

Aile konutunun rızasız devrinde ise tapu iptali ve tescil talebi gündeme gelebilir.

Mahkemece sınırlandırılan tasarruflarda, mahkeme kararının kapsamı belirleyicidir.

Paylı mülkiyetteki işlemlerde de ilgili mal rejimi hükümleri dikkate alınmalıdır.

17. Eşin Rızası Olmadan Yapılan İşlemlere Karşı Hangi Hukuki Yollara Başvurulabilir?

Başvurulabilecek hukuki yol, işlemin niteliğine göre değişir.

Aile konutunun rızasız devrinde, koşulları mevcutsa tapu iptali ve tescil davası açılması gündeme gelebilir.

Aile konutu üzerinde rızasız ipotek kurulması hâlinde ipoteğin kaldırılması talep edilebilir.

Kefalet sözleşmesinde yazılı eş rızasının bulunmaması, kefaletin geçerliliğine ilişkin uyuşmazlıklarda ileri sürülebilir.

Aile ekonomisinin korunmasının gerekli olduğu durumlarda TMK m. 199 kapsamında tasarruf yetkisinin sınırlandırılması istenebilir.

Eşlerin ortak mallarındaki payların devrinde ise TMK m. 223/2 ve ilgili mülkiyet hükümleri değerlendirilmelidir.

Ancak bu hukuki yolların tamamı her olayda uygulanamaz.

Özellikle tapu kayıtları, sözleşmeler, rıza belgeleri, işlemin tarihi ve evliliğin hukuki durumu önem taşır.

18. Sık Sorulan Sorular

1. Eşim benden habersiz evimizi satabilir mi?

Ev aile konutu niteliğindeyse TMK m. 194 kapsamında diğer eşin açık rızası gerekir. Rıza olmadan yapılan satış, somut olayın koşullarına göre dava konusu olabilir.

2. Ev yalnızca eşimin adına kayıtlıysa yine de rızam gerekir mi?

Evet. Taşınmazın aile konutu niteliğinde olması hâlinde tapunun yalnızca bir eş adına kayıtlı bulunması, diğer eşin rızası şartını ortadan kaldırmaz.

3. Tapuda aile konutu şerhi bulunmuyorsa ne olur?

Aile konutu şerhi bulunmaması tek başına aile konutu korumasını ortadan kaldırmaz. Ancak üçüncü kişilerin hakları ve somut olayın özellikleri ayrıca incelenmelidir.

4. Eşim benim rızam olmadan evimizi ipotek ettirebilir mi?

Aile konutu üzerindeki hakların sınırlandırılması TMK m. 194 kapsamında diğer eşin açık rızasına bağlıdır. Rızasız ipotek bakımından hukuki yollara başvurulması gündeme gelebilir.

5. Aile konutu şerhini tek başıma koydurabilir miyim?

Malik olmayan eş, kanuni koşulların bulunması hâlinde tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini isteyebilir. Başvuru sırasında gerekli belgelerin sunulması gerekir.

6. Eşim benim iznim olmadan kefil olabilir mi?

Genel kural olarak yazılı eş rızası gerekir. Ancak TBK m. 584’te belirli ticari ve mesleki kefaletler için istisnalar düzenlenmiştir.

7. Kefalette eşin rızası noter tarafından mı verilmelidir?

TBK m. 584 genel olarak yazılı rıza arar. Noter onayı her kefalet için zorunlu bir şart değildir.

8. Kefalet sözleşmesine sonradan rıza verirsem geçerli olur mu?

Kanun, rızanın sözleşmeden önce veya en geç sözleşme kurulurken verilmesini arar. Sonradan verilen rıza, başlangıçtaki eksikliği kendiliğinden gidermez.

9. Boşanma davası devam ederken eşin rızası gerekir mi?

Boşanma davasının açılması evliliği kendiliğinden sona erdirmez. Bu nedenle rıza şartının devam edip etmediği, işlemin türüne ve kanuni koşullara göre belirlenir.

10. Eşim bütün mallarını satmaya çalışıyorsa ne yapabilirim?

Aile ekonomisinin korunması bakımından gerekli şartlar mevcutsa TMK m. 199 kapsamında belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarruf yetkisinin sınırlandırılması talep edilebilir.

11. Ortak tapulu evde eşim kendi payını satabilir mi?

Edinilmiş mallara katılma rejiminde TMK m. 223/2’nin koşulları mevcutsa diğer eşin rızası gerekir. Aksine anlaşma ve diğer hukuki özellikler ayrıca değerlendirilmelidir.

12. Eşim rıza vermiyorsa mahkemeden izin alabilir miyim?

TMK m. 194 belirli koşullarda hâkimin müdahalesine imkân tanır. Ancak diğer düzenlemelerde aynı imkân her durumda bulunmaz. İşlemin türü ve ilgili kanuni hükümler önem taşır.

19. Sonuç: Eşin Rızası Her İşlem İçin Gerekli midir?

Türk hukukunda eşler, kural olarak kendi malvarlıkları üzerinde serbestçe işlem yapabilir.

Ancak aile birliğinin ve aile ekonomisinin korunması amacıyla bazı işlemler diğer eşin rızasına bağlanmıştır.

Aile konutunun satılması veya ipotek edilmesi, kefalet sözleşmeleri, mahkemece sınırlandırılan tasarruflar ve eşlerin paylı mülkiyetindeki payların devri bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bununla birlikte her işlem için aynı rıza şartı uygulanmaz.

Aile konutunda açık rıza, kefalette kanuni istisnalar dışında yazılı rıza, TMK m. 199 kapsamında mahkeme kararı ve TMK m. 223/2 kapsamında paylı mülkiyet ilişkisi ayrı ayrı önem taşır.

Bu nedenle eşin rızası olmadan yapılan bir işlemin geçerliliği, yalnızca eşin izin verip vermediğine bakılarak belirlenemez.

İşlemin türü, kanuni koşullar, rızanın şekli, tarafların hukuki durumu ve güncel yargı kararları birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynakça

Mevzuat

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 193, 194, 199, 223 ve ilgili hükümler.
2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 583, 584 ve ilgili hükümler.
3. 6455 sayılı Kanun, m. 77.

Akademik kaynak

4. Tunç, Aybike, Diğer Eşin Rızasına Bağlı Hukuki İşlemler, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2013.

Yargıtay kararları

5. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 25.11.2025, E. 2024/8732, K. 2025/10191.
6. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 08.05.2024, E. 2023/8386, K. 2024/3281.
7. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 31.01.2024, E. 2023/159, K. 2024/38.
8. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/7015, K. 2024/1137.
9. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 19.11.2024, E. 2024/4518, K. 2024/8814.

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her uyuşmazlığın koşulları farklı olduğundan açıklamalar somut olay bakımından kesin bir hukuki sonuç veya dava sonucu garantisi oluşturmaz.