Mirastan Men Etme Nasıl Yapılır?

Mirastan men etme, hukuktaki adıyla mirasçılıktan çıkarma, miras bırakanın sağlığında yaptığı vasiyetname veya miras sözleşmesiyle saklı paylı bir mirasçısını mirastan tamamen yoksun bırakmasıdır. Bunu yalnızca miras bırakan kendisi yapabilir ve tasarrufta çıkarma sebebini açıkça yazması gerekir. Kanunda iki sebep vardır: mirasçının miras bırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ve aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi. Çıkarılan mirasçı, miras açıldıktan sonra sebebin gerçek olmadığını ileri sürerek dava açabilir; bu durumda sebebi ispat yükü çıkarmadan yararlananlara düşer.

Çıkarma, saklı paylı mirasçılar için öngörülmüştür: altsoy (çocuklar ve torunlar), anne ve baba ile sağ kalan eş. Kardeşlerin saklı payı bulunmadığından onları mirastan dışlamak için çıkarma sebebi gerekmez; miras bırakan vasiyetnameyle malvarlığını başkalarına bırakabilir. Gelin, damat veya kayın hısımları zaten yasal mirasçı olmadığından çıkarılmalarına da gerek yoktur.

Sitemize gelen sorulardan biri şöyledir: “Kardeşim ve iki oğlu 2015’te annemi ve babamı dövmüştü. Babam o zaman 74 yaşındaydı. Olaya akrabalar ve köy halkı şahittir. Babam kardeşimin ve oğullarının mirasından pay almalarını istemiyor. Mirastan men edebilir mi?” Bu soruya ve benzerlerine aşağıdaki başlıklarda, sebeplere ve usule göre cevap verilmiştir.

Mirastan Çıkarma

Türk hukukunda mirastan çıkarma mümkündür; ancak bir mirasçıyı sevmemek veya onunla küs olmak tek başına yeterli değildir. Türk Medeni Kanunu m. 510, çıkarmayı kanunda sayılan iki sebebe bağlar. Sebep yoksa veya ispatlanamazsa çıkarılmak istenen kişi en azından saklı payını alır.

Çıkarma kişiye özgü bir işlemdir. Miras bırakan bunu bizzat ve ayırt etme gücüne sahipken yapmalıdır; vekil aracılığıyla veya miras bırakanın ölümünden sonra mirasçılar tarafından yapılamaz. Tasarruf sırasında ayırt etme gücünün bulunmadığı ileri sürülürse bu, vasiyetnamenin iptali sebebi olarak ayrıca incelenir.

Mirasçının alkol veya madde bağımlısı olması, düzensiz bir hayat sürmesi tek başına çıkarma sebebi değildir. Bu davranışlarla birlikte mirasçı, miras bırakana ya da aile üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini de önemli ölçüde ihlal etmişse çıkarma gündeme gelebilir.

Mirastan Çıkarma Sebepleri

Kanundaki iki sebep geniş yorumlanmaz. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan olayların neden kendiliğinden çıkarma sonucu doğurmadığını ve hangi delillerin önem taşıdığını gösterir.

Suç İşleme Sebebiyle Mirastan Men Etme

İlk sebep, mirasçının miras bırakana veya miras bırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesidir. Suçun bizzat miras bırakana karşı işlenmesi şart değildir; eşine veya çocuklarına karşı işlenmiş ağır bir suç da yeterli olabilir. Fiilin hukuka aykırı ve kusurlu olması gerekir. Kasten yaralama, öldürmeye teşebbüs, ağır tehdit, yağma veya dolandırıcılık gibi fiiller bu kapsamda değerlendirilebilir; hakaret ve iftira ise ancak olayın ağırlığına göre çıkarma sebebi sayılabilir.

Girişteki soruda anlatılan, yaşlı anne ve babanın darp edilmesi, ağır suç sebebi kapsamında değerlendirilebilecek bir olaydır. Babanın, bu olayı ve tarihini vasiyetnamesinde açıkça belirtmesi gerekir. Çıkarma, sebebi gerçekleştiren mirasçıya yöneliktir; olaya katılan torunlar da ayrıca çıkarılmak isteniyorsa her biri için sebep ayrı ayrı gösterilmelidir.

Sorumluluklarını İhmal Sebebiyle Mirastan Men Etme

İkinci sebep, mirasçının miras bırakana veya onun aile üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesidir. Anne, baba ve çocukların birbirine yardım ve saygı göstermesi, eşlerin sadakat ve dayanışma yükümlülüğü, üstsoy, altsoy ve kardeşler arasındaki yardım nafakası bu yükümlülüklere örnektir. Mirasçının aile hukuku kurallarından doğan bu görevleri ağır biçimde ihmal etmesi çıkarma sebebi olabilir.

“Önemli ölçüde” ifadesi, sıradan aile içi kırgınlıkları dışarıda bırakır. Mahkeme, ihmalin süresine, miras bırakanın o dönemde yardıma ihtiyacı olup olmadığına ve ilişkinin kopmasında tarafların payına bakar.

Mirasçılıktan Çıkarma

Geçerli bir çıkarmanın sonuçları TMK m. 511’de düzenlenmiştir. Çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve saklı pay için tenkis davası da açamaz. Miras bırakan aksini belirtmedikçe çıkarılanın payı, o kişi miras bırakandan önce ölmüş gibi yasal mirasçılara kalır.

Bu kuralın önemli bir sonucu vardır: çıkarılanın altsoyu, yani çocukları, kendiliğinden pay kaybetmez. Çıkarılan kişi önce ölmüş sayıldığından onun çocukları halefiyet yoluyla mirasçı olur; miras bırakan payı başka birine bırakmış olsa bile çocuklar, çıkarılan kişi önce ölmüş gibi saklı paylarını isteyebilir. Girişteki örnekte olduğu gibi torunların da mirastan dışlanması isteniyorsa, her biri için ayrı bir çıkarma sebebinin bulunması ve tasarrufta gösterilmesi gerekir.

Vasiyetname İle Mirastan Çıkarma

Mirastan çıkarma ancak ölüme bağlı tasarrufla yapılabilir: el yazılı vasiyetname, resmî vasiyetname veya miras sözleşmesi. Resmî vasiyetname noter, sulh hâkimi veya yetkili memur önünde iki tanıkla düzenlenir. Dilekçe, noter onaylı beyan veya sözlü açıklama çıkarma için yeterli değildir.

Tasarrufta çıkarılan kişinin kim olduğu ve çıkarma sebebi açıkça yazılmalıdır. “Oğlum A’yı mirasçılıktan çıkarıyorum” demek yetmez; sebebin hangi olaya dayandığı, olayın yaklaşık tarihi ve varsa ilgili kayıtlar belirtilmelidir. Tek bir vasiyetnameyle birden fazla mirasçı çıkarılabilir; her biri için sebep ayrıca gösterilir.

Mirastan Çıkarma Nasıl Yapılır

1. Sebebin değerlendirilmesi: Yaşanan olayın kanundaki iki sebepten birine girip girmediği ve ispatlanıp ispatlanamayacağı incelenir.
2. Delillerin korunması: Şikâyet, mahkeme ve sağlık kayıtları, mesajlar ve tanık isimleri bir araya getirilir. Miras bırakan öldükten sonra ispat yükü çıkarmadan yararlananlara düşeceği için bu belgelerin onların elinde olması önemlidir.
3. Tasarrufun düzenlenmesi: Vasiyetname veya miras sözleşmesi kanundaki şekle uygun hazırlanır; çıkarılan kişi ve sebep açıkça yazılır. Payın kime kalacağı belirlenmek isteniyorsa bu da tasarrufa eklenir.
4. Saklanma: El yazılı vasiyetname notere veya sulh hâkimine bırakılabilir; resmî vasiyetname düzenleyen memurca saklanır.

Çıkarmadan dönülebilir. Miras bırakan yeni bir vasiyetname yaparak önceki tasarruftan döndüğünü açıklayabilir veya el yazılı vasiyetnameyi yok edebilir. Dönmenin açık ve kanuni şekle uygun yapılması, sonradan çıkacak tartışmaları azaltır.

Mirasçılıktan Çıkarma Sebepleri

Uygulamada sıkça sorulan bazı durumlar kanundaki sebeplere girmez veya ancak ek olgularla girebilir:

• İstenmeyen evlilik: Çocuğun ailenin onaylamadığı biriyle evlenmesi tek başına çıkarma sebebi değildir.
• Boşanma: Mirasçının boşanmış olması bir sebep değildir. Boşanan eşler ise zaten birbirinin yasal mirasçısı olmaz.
• Müsriflik veya borçluluk: Cezai çıkarma sebebi değildir; altsoydan biri hakkında borç ödemeden aciz belgesi varsa koruyucu çıkarma gündeme gelebilir.
• Yüz kızartıcı suç: Suç miras bırakana veya yakınlarına karşı işlenmemişse kural olarak çıkarma sebebi oluşturmaz.

Mirasçılıktan çıkarma, mirastan yoksunluk ile karıştırılmamalıdır. Yoksunlukta mirasçı, miras bırakanı kasten öldürmek veya ölüme bağlı tasarrufunu engellemek gibi kanunda sayılan ağır bir fiil nedeniyle, miras bırakanın ayrıca işlem yapmasına gerek olmadan mirasçı olamaz. Çıkarma ise miras bırakanın kendi iradesiyle yaptığı bir tasarruftur.

Koruyucu Mirasçılıktan Çıkarma

Sitemize gelen bir başka soru: “Kızımın bankalara yüklü miktarda borcu var. Ben ölünce miras payına haciz gelir diyorlar. Ne yapmamız gerekir?”

TMK m. 513, bu durum için koruyucu çıkarmayı düzenler. Altsoyundan biri hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan miras bırakan, o kişiyi saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Ancak bu yarıyı çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına bırakmak zorundadır. Böylece payın bir kısmı borçlu mirasçının alacaklılarına gitmeden aile içinde kalır.

Koruyucu çıkarma yalnızca altsoy için ve aciz belgesi varsa mümkündür. Miras açıldığında aciz belgesi geçerliliğini yitirmişse veya borçların toplamı çıkarılan kişiye düşecek payın yarısını aşmıyorsa, çıkarılan mirasçının istemi üzerine çıkarma hükümsüz kalır.

Mirastan Men Etme Çeşitleri

Mirastan çıkarma cezai ve koruyucu olmak üzere ikiye ayrılır. Cezai çıkarma, TMK m. 510’daki sebeplere dayanır ve bütün saklı paylı mirasçılar için mümkündür; çıkarılan kişi hiç pay alamaz. Koruyucu çıkarma ise mirasçıyı cezalandırmayı değil, onun çocuklarını korumayı amaçlar; yalnızca altsoy için ve saklı payın yarısıyla sınırlı olarak yapılabilir.

Mirastan Men Etmenin İptali Davası

Mirastan çıkarıldığını öğrenen kişi, miras açıldıktan sonra itiraz edebilir. Hangi davanın açılacağı, çıkarmanın neden sakat olduğuna göre değişir:

• Sebep gösterilmemişse veya gösterilen sebep ispatlanamazsa: TMK m. 512 uyarınca tasarruf tamamen ortadan kalkmaz; mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Çıkarılan kişi bu durumda saklı payını tenkis davası ile isteyebilir.
• Miras bırakan çıkarma sebebi konusunda açık bir yanılgıya düşmüşse: Çıkarma geçersiz olur ve mirasçı yasal payının tamamını alır.
• Vasiyetnamede şekil eksikliği, ehliyetsizlik veya irade sakatlığı varsa: Tasarrufun tamamının iptali için vasiyetnamenin iptali davası açılabilir.

Çıkarılan kişi itiraz ettiğinde sebebin varlığını ispat yükü, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Davalar süreye bağlıdır: iptal davası, davacının tasarrufu ve iptal sebebini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl içinde açılmalıdır. Tenkis davası için de benzer bir bir yıllık süre öngörülmüştür.

Mirastan Çıkarma Davası Dilekçesi

Mirastan çıkarma dilekçeyle veya dava açılarak yapılmaz; “mirastan çıkarma davası” adlı bir dava yoktur. Çıkarma, miras bırakanın vasiyetnamesi veya miras sözleşmesiyle yapılır. Dilekçe, ancak çıkarılan mirasçının miras açıldıktan sonra açacağı iptal veya tenkis davası için gündeme gelir.

Bu davalar asliye hukuk mahkemesinde, kural olarak miras bırakanın son yerleşim yerinde açılır. Dilekçede çıkarma sebebinin hiç gösterilmediği, gösterilen olayların gerçek olmadığı veya miras bırakanın açık bir yanılgıya düştüğü ileri sürülebilir. Hangi talebin, yani tam iptal mi yoksa saklı pay mı isteneceği, ispat ihtimaline göre dilekçede birlikte değerlendirilmelidir.

Sorularla Mirasçılıktan Çıkarma

Soru 1

“İkinci evliliğimi yaptım. İlk evliliğimden bir kızım var. Kızım sürekli hakaret ediyor ve yaklaşık 15 yıldır aramızda bağ kalmadı. Kızımı mirasçılıktan çıkarmak istiyorum. Ne yapabilirim?”

Cevap

Uzun süreli kopukluk ve sürekli hakaret, olayların ağırlığına göre aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde ihlali veya ağır suç sebebi kapsamında değerlendirilebilir. Bunun için hakaretlerin ve kopukluğun nedenlerinin vasiyetnamede somut olarak yazılması ve ispatlanabilir olması gerekir. Kızınızın saklı payını alıp alamayacağı, ölümünüzden sonra bu sebeplerin ispatına bağlı olacaktır.

Soru 2

“Babam vefat etti. Annem başkasıyla evlenirse onu mirasçılıktan çıkarabilir miyiz?”

Cevap

Hayır. Çıkarmayı yalnızca miras bırakan kendisi yapabilir. Babanız sağlığında annenizi mirasçılıktan çıkarmadıysa, onun ölümünden sonra siz bu işlemi yapamazsınız. Annenizin yeniden evlenmesi de babanızın mirasındaki payını etkilemez.

Soru 3

“Babamın ilk eşinden olan çocuklarını mirastan nasıl yok sayabilirim? Ben devam eden evliliğinden olan çocuğuyum.”

Cevap

Bunu siz yapamazsınız. Babanız hayattaysa ve kanundaki sebeplerden biri varsa ilk evliliğinden olan çocuklarını vasiyetnameyle çıkarabilir. Sebep yoksa bu çocuklar, hangi evlilikten doğduklarına bakılmaksızın yasal mirasçıdır ve en azından saklı paylarını alır.

Soru 4

“Anne veya baba çocuğunu yalnızca istemediği için mirastan çıkarabilir mi?”

Cevap

Çıkaramaz. Çocuk saklı paylı mirasçıdır ve çıkarma için kanundaki iki sebepten biri gerekir. Sebepsiz bir çıkarmada çocuk saklı payını tenkis davasıyla isteyebilir.

Soru 5

“Bir kardeş diğer kardeşini mirastan çıkarabilir mi?”

Cevap

Çocuğu, eşi, anne ve babası bulunmayan bir kişinin mirası kardeşlerine kalabilir; ancak kardeşlerin saklı payı yoktur. Bu yüzden kişi, çıkarma sebebi göstermeden vasiyetnameyle malvarlığını başkasına bırakarak kardeşini mirastan dışlayabilir.

Soru 6

“Mirastan çıkarılan kişinin çocukları da pay kaybeder mi?”

Cevap

Kendiliğinden kaybetmez. Çıkarılan kişi miras bırakandan önce ölmüş sayılır ve onun çocukları halefiyet yoluyla mirasçı olur; saklı paylarını her durumda isteyebilir. Torunlar da ancak kendileri hakkında ayrı bir çıkarma sebebi gösterilirse dışlanabilir.

Soru 7

“Mirastan çıkarıldığımı öğrendim. Hangi yolları değerlendirebilirim?”

Cevap

Sebep gösterilmemiş veya ispatlanamıyorsa saklı payınızı tenkis davasıyla, vasiyetnamede şekil veya ehliyet sorunu varsa tasarrufun tamamının iptalini isteyebilirsiniz. Davalar öğrenmeden itibaren bir yıllık süreye bağlı olduğundan vasiyetnamenin açılmasından sonra beklemeden hukuki destek almanız önemlidir.

Mirastan Çıkarma Yargıtay Kararları

Mirastan çıkarmaya ilişkin yargı kararlarında tartışma çoğunlukla üç noktada toplanır. Birincisi, çıkarma sebebinin tasarrufta somut olarak gösterilip gösterilmediğidir. İkincisi, çıkarmadan yararlananların, sebebin gerçekten var olduğunu ispatlayıp ispatlayamadığıdır; ispat yükü onlardadır. Üçüncüsü, sebep ispatlanamadığında sonucun ne olacağıdır.

Bu son noktada TMK m. 512/3 belirleyicidir. Miras bırakan sebebe gerçekten inanarak çıkarma yapmış, ancak sebep davada ispatlanamamışsa tasarruf tamamen iptal edilmez; çıkarılan mirasçı yalnızca saklı payını alır ve dava tenkis davası olarak sonuçlandırılır. Miras bırakanın var olmayan bir olayı varmış gibi algılayarak açık bir yanılgıya düştüğü ispatlanırsa ise çıkarma tümüyle geçersiz olur. Somut bir dosyada kararların künyesi ve içeriği resmî karar veri tabanından ayrıca kontrol edilmelidir.

Konunun daha geniş çerçevesi için miras hukuku sayfasına bakılabilir.

Dayanak mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 510–513 (mirasçılıktan çıkarma), m. 531–545 (ölüme bağlı tasarrufların şekli), m. 557–559 (iptal davası), m. 560–571 (tenkis), m. 578 (mirastan yoksunluk). Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; çıkarma sebebinin yeterliliği ve ispatı somut olaya göre değiştiğinden vasiyetname düzenlemeden önce bir avukattan görüş alınması önerilir.