İhbar Süresi Hesaplama Rehberi (Örneklerle)
İhbar süresi ve buna bağlı ihbar tazminatı, fesih sürecinin en teknik ve en çok hata yapılan alanlarından biridir. Hataların büyük bölümü; yanlış tarih esas alınması, hafta–gün hesabının karıştırılması, önelin bölünebileceğinin sanılması, yanlış ücret kaleminin esas alınması ve kesintili çalışmaların göz ardı edilmesi gibi noktalardan kaynaklanır. Bu rehber, hesaplamayı adım adım doğru kurmak ve pratikte sık yapılan yanlışları önlemek için hazırlanmıştır.
1.1. İhbar Süresi Nasıl Hesaplanır?
Hesaplamanın çıkış noktası fesih tarihidir. Esas alınacak hizmet süresi, ihbar önelinin bittiği gün değil, fesih iradesinin karşı tarafa ulaştığı tarihteki kıdeme göre belirlenir. Bu nedenle, “zaten önel boyunca çalıştı, kıdemi arttı” şeklindeki yaklaşım hesaplamayı değiştirmez.
İkinci temel ilke, sürenin hafta üzerinden belirlenmesidir. Uygulamada “iki ay” gibi ifadeler kullanılsa da, hukuken karşılığı haftadır. Bu yüzden 8 hafta = 56 gün olarak kabul edilir. Ay üzerinden hesaplama yapmak, tazminat tutarının yanlış hesaplanmasına sebep olur.
1.2. İhbar Süresi Kaç Gün?
Süre, fesih tarihindeki kıdeme göre belirlenir. Örneğin:
- Altı aya kadar çalışması olan işçi için ihbar süresi 2 haftadır. İki ay çalışmış olmak sonucu değiştirmez; yine 2 hafta uygulanır.
- Kıdem arttıkça, kanunun öngördüğü daha uzun süreler devreye girer.
Burada iki kritik kural vardır:
(1) Bu süreler asgaridir; sözleşmeyle artırılabilir.
(2) Sözleşmede taraflar için farklı süreler yazılıysa, en uzun olan süre her iki taraf için uygulanır. Yani bildirim süreleri, işçi–işveren arasında birbirinden farklı olamaz.
1.3. İhbar Öneli Bölünerek Kullandırılabilir mi?
Temel kural nettir: İhbar öneli bölünemez. Öneli parçalara ayırıp “bir kısmını kullandırdım” demek, hukuki sonucu değiştirmez.
Öneli kısmen kullandırıp sözleşmeyi sona erdirirseniz, tazminat hesabı sadece kalan günler üzerinden yapılmaz. Bu durumda, sanki hiç kullandırılmamış gibi, önelin tamamı esas alınır.
Örnek: 8 haftalık önelin 2 haftası kullandırıldıysa, tazminat 6 hafta üzerinden değil, 8 haftanın tamamı üzerinden hesaplanır. Bu kural, uygulamada en maliyetli hataların başında gelir.
1.4. İhbar Tazminatı Hangi Ücret Üzerinden Hesaplanır?
Hesaplamanın ücreti giydirilmiş ücrettir. Yani sadece çıplak maaş değil, ücretin parçası hâline gelmiş ve süreklilik gösteren ek ödemeler de dikkate alınır. Bu nedenle “son maaşım şu kadardı” yaklaşımı, tek başına yeterli değildir.
Ayrıca, ihbar tazminatından sadece gelir vergisi ve damga vergisi kesilebilir. Bunun dışındaki kesintiler hukuka uygun değildir. Net tutar hesabı yapılırken, bu iki kesinti dışında indirim yapılmamalıdır.
1.5. Kesintili Çalışmalarda İhbar Süresi Nasıl Dikkate Alınır?
Aynı işverene bağlı işyerlerinde kesintili çalışılmış olabilir. Eğer önceki dönem işverenin haklı feshiyle sona ermemişse ve bu dönemler ayrıca tasfiye edilmemişse, ihbar hesabında tüm süreler birleştirilir ve tek bir kıdem gibi değerlendirilir.
Bu, iki önemli sonucu doğurur:
- Uygulanacak ihbar süresi uzayabilir,
- Buna bağlı ihbar tazminatı artabilir.
Dolayısıyla kesintili çalışma geçmişi olan dosyalarda, önceki dönemlerin nasıl sona erdiği ve tasfiye edilip edilmediği mutlaka kontrol edilmelidir.
1.6. İhbar Süresi Eksik veya Fazla Kullandırılırsa Ne Olur?
- Eksik kullandırma: Önceki başlıklarda açıklandığı gibi, tamamı kullandırılmamış sayılır ve tazminat tam süre üzerinden hesaplanır.
- Fazla kullandırma: Sürenin aşılması, öneli geçersiz kılmaz; bu durumda önelin tam kullandırıldığı kabul edilir.
Ayrıca, işveren önel devam ederken “kalan sürenin ücretini ödeyeyim, çalıştırmayayım” diyebilir. Bu tercih, tek başına işveren feshi sayılmaz. Ancak işçinin verdiği önel içinde işveren sözleşmeyi haksız biçimde sona erdirirse, bu kez işçi lehine ihbar tazminatı gündeme gelir.
1.7. İhbar Süresi İçinde Yıllık İzin ve İş Arama İzni
İhbar öneli ile yıllık izin aynı döneme sıkıştırılamaz. Bu iki kurumun amacı farklıdır ve iç içe geçirilmesi, usulüne uygun önel kullanıldığını göstermez.
Buna karşılık, ihbar süresi içinde iş arama izni verilmemiş olması, tanınan öneli geçersiz kılmaz. Ancak izin kullandırılmamışsa, işçi bakımından çalıştığı her gün için iki saatlik izin ücreti %100 zamlı olarak ödenmelidir. Bu, ihbar hesabına ek bir parasal sonuç doğurur.
1.8. İhbar Tazminatında Zamanlama, Faiz ve Zamanaşımı
Faiz bakımından kural, temerrüt ilkesidir. Kural olarak işveren temerrüde düşürülmeden faiz işlemez. Ancak sözleşmede açık bir ödeme tarihi kararlaştırılmışsa, faiz o tarihten başlar.
İşe iade sürecinden sonra işe başlatmama hâlinde ise, faiz başlangıcı işçinin işe alınmayacağının bildirildiği tarih veya bir aylık sürenin sonu olarak kabul edilir. Uygulanacak faiz türü yasal faizdir.
Zamanaşımı bakımından, 25.10.2017 sonrası fesihlerde ihbar tazminatı için 5 yıllık süre uygulanır ve arabuluculukta geçen süre zamanaşımına eklenir.
1.9. Net İhbar Tazminatı Nasıl Bulunur?
Brüt tutar giydirilmiş ücret × ihbar süresi üzerinden bulunur. Sonrasında sadece gelir vergisi ve damga vergisi düşülür. Bunun dışında kesinti yapılması doğru değildir. Bu yöntem, net tutarın şeffaf ve denetlenebilir biçimde hesaplanmasını sağlar.
1.10. Uygulamada En Sık Yapılan Hesaplama Hataları
- Fesih tarihi yerine önelin bitiş tarihini esas almak,
- Haftayı ay gibi kabul etmek,
- Öneli bölünebilir sanmak,
- Ücreti çıplak kabul edip giydirilmiş ücreti dışlamak,
- Kesintili çalışmaları birleştirmemek,
- Yasal olmayan ek kesintiler yapmak.
Doğru yaklaşım şudur: İhbar süresi fesih tarihindeki kıdeme göre belirlenir, bölünemez ve ihbar tazminatı giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır. Bu çerçevenin dışına çıkan her hesaplama, uyuşmazlık riskini büyütür.
